Metanol - Nguy cơ gây độc hại và biện pháp phòng tránh
Thứ năm, 06 Tháng 4 2017 09:41
Metanol hay còn có các tên gọi khác là Ancol metylic, Carbinol, Hiđroxi metan, Metyl ancol, Metylol, Wood alcohol, có công thức phân tử CH3OH một (viết tắt MeOH).
Đây là rượu đơn giản nhất, nhẹ, dễ bay hơi, không màu, dễ cháy có mùi đặc trưng rất giống etanol nhưng có vị hơi ngọt hơn ethanol. Ở nhiệt độ môi trường, metanol một chất lỏng phân cực.
Metanol được sản xuất bằng phương pháp tổng hợp hóa học và là sản phẩm phụ của quá trình sản xuất cồn công nghiệp từ chưng cất gỗ nên thường được gọi là "cồn gỗ" (wood alcohol), vì thế cồn công nghiệp có chứa metanol với hàm lượng rất cao. Metanol được sinh ra trong quá trình chuyển hóa các chất hữu cơ do nhiều loại vi khuẩn kỵ khí, vì thế trong bầu khí quyển tự nhiên thường có một lượng nhỏ của khí metanol. Metanol bị oxy hóa bởi oxy trong không khí dưới tác động của ánh sáng mặt trời thành khí các bô níc và nước theo phương trình phản ứng:
2 CH3OH + 3 O2 → 2 CO2 + 4 H2O
Trong công nghiệp, metanol được sử dụng làm dung môi hữu cơ cho sơn, vecni, làm nguyên liệu để sản xuất chất dẻo và tổng hợp các hợp chất hữu cơ, làm chất chống đông và sử dụng để sản xuất nhiên liệu ở dạng diesel sinh học nhờ quá trình este hóa. Methanol là chất rất độc, với lượng nhỏ gây mù, nhiều hơn có thể tử vong dễ dàng. Methanol gây tổn thương não, dây thần kinh thị giác, hoại tử não, tổn thương nội tạng. Bình thường ở ngưỡng 20 mg/dl đã đe doạ tổn thương thần kinh. Một phần nhỏ metanol được đào thải qua hơi thở và bài tiết, còn phần lớn metanol bị oxy hóa chủ yếu ở gan thành formaldehyt và axit formic tạo ra sự nhiễm độc của methanol. Metanol còn bị oxy hóa ở trong tế bào hình que và hình nón ở võng mạc nên gây ra mù mắt.
Các triệu chứng nhiễm độc gồm có: Rối loạn cục bộ, kích ứng niêm mạc đường hô hấp, niêm mạc mắt; rối loạn thần kinh gây nhức đầu, mất ngủ, mệt mỏi; rối loạn tiêu hóa gây buồn nôn, nôn; rối loạn thị giác có thể dẫn đến mờ hoặc mù mắt. Rượu pha bằng cồn công nghiệp rất nguy hiểm bởi khởi đầu nó có tác dụng tương tự như rượu thông thường. Khi vào cơ thể, metanol được chuyển hóa trở thành chất độc gây tổn thương đến tất cả cơ quan trong cơ thể, đặc biệt là mắt và não. Phải mất 12 giờ hoặc thậm chí 1-2 ngày sau khi uống, nạn nhân mới có biểu hiện ngộ độc như mờ mắt, thở nhanh, lơ mơ, chậm chạp, hôn mê… khi đó thì tình trạng đã nặng, nguy hiểm đến tính mạng.
Nồng độ metanol trong máu bệnh nhân là 20 mg/dL đã có thể gây ngộ độc, trên 40 mg/dL là ngộ độc rất nặng. Nồng độ metanol trong cồn 100 độ  cho phép 300 mg/lít (theo TCVN 7044-2013). Nếu pha 1 lít cồn thành 3 lít rượu có nồng độ 33% thì hàm lượng metanol trong rượu là 100 mg/lít rượu.
Vậy vì sao rượu chứa methanol? Rượu thủ công thường dùng nguyên liệu có nhiều tạp chất và xenlulo (rỉ đường, sắn dù, sắn mốc …). Việc sản xuất rượu theo phương pháp lên men thủ công, dễ tạo ra metanol nhưng chỉ chưng cất 1 lần nên không tách được metanol. Loại rượu này tuy độc nhưng thường không gây tử vong. Rượu pha chế dùng cồn công nghiệp có hàm lượng methanol cao để pha rượu. Loại rượu này rất rẻ tiền nhưng mức độ độc rất cao và thường gây chết người.
Để chống ngộ độc methanol, đối với cơ sở sản xuất rượu truyền thống cần sản xuất rượu thủ công bằng nguyên liệu có chất lượng tốt (gạo nếp, gạo tẻ, ngô không bị mốc), sử dụng men có chất lượng tốt, ổn định, có nguồn gốc xuất xứ. Khi nấu, ít nhất nên chưng cất 2 lần, cần bỏ phần cất rượu đầu tiên. Bên canh đó, các cơ sở sản xuất phải đăng ký sản xuất đăng ký chất lượng và có bao bì nhãn mác. Đối với cơ sở sản xuất rượu pha chế: Cấm sử dụng cồn công nghiệp và cồn metanol để pha rượu; quản lý rất chặt chẽ 2 nguồn cồn này; chỉ sử dụng cồn thực phẩm để pha chế rượu.
Đối với người tiêu dùng: Chỉ mua và uống rượu khi biết rõ nguồn gốc xuất xứ; cần phải tự kiềm chế lượng rượu uống trong một bữa rượu và trong một ngày; giảm dần mức độ uống rượu. Đối với các cơ quan chức năng, cần kiểm tra chặt chẽ các cơ sở sản xuất rượu; hướng dẫn cho dân quy trình công nghệ tốt nhất và phù hợp nhất để sản xuất rượu; chủ động sản xuất thiết bị dụng cụ dùng nấu rượu để có thể giảm thiểu metanol xuống dưới mức quy định. Cuối cùng là các đoàn thể, tổ chức xã hội phải vận động người dân uống rượu có chừng mực, kiểm soát hành vi của bản thân mỗi người./.

PGS. TS Nguyễn Duy Thịnh
 



 
 




Liên kết website

Thống kê truy cập

mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterHôm nay7735
mod_vvisit_counterHôm qua12706
mod_vvisit_counterTuần này7735
mod_vvisit_counterTuần trước82505
mod_vvisit_counterTháng này295939
mod_vvisit_counterTháng trước288935
mod_vvisit_counterTất cả26131773