Chuyện đồng bào Thái ăn Tết Nguyên đán
Thứ hai, 25 Tháng 1 2016 11:18
Huyện Mộc Châu (Sơn La) không chỉ nổi tiếng với “thảo nguyên xanh – sữa mát lành”, hay những đồi chè xanh ngắt mà còn có những nét văn hóa đặc sắc trong dịp Tết. Tới bản Áng (xã Đông Sang), du khách còn có dịp hiểu thêm về phong tục cũng như món ăn truyền thống của dân tộc Thái.
Sau gần 5 giờ trên xe giường nằm, vượt qua những cung đường uốn lượn, gấp khúc, chúng tôi đặt chân đến Mộc Châu lúc 1h đêm. Tuy mặt đường được cải tạo tốt hơn trước nhưng lòng đường vẫn hẹp, có những pha xe khách tránh nhau khiến hành khách giật mình thon thót. Trao đổi với chúng tôi, anh Trưởng phòng Văn hóa – Thông tin huyện Mộc Châu cho biết: “Trên địa bàn huyện hiện có 10 dân tộc anh em sinh sống, trong đó dân tộc Kinh, Thái, Dao, Mường chiếm phần lớn. Xã Đông Sang là một trong những xã có nhiều đồng bào dân tộc Thái sinh sống và là nơi đang phát triển mô hình du lịch cộng đồng, với nét văn hóa ngày Tết đặc sắc…”.
Theo lời giới thiệu của anh, chúng tôi tới xã Đông Sang, cách trung tâm huyện khoảng 7km, nơi có điệu xòe Thái và Lễ hội Hết Trá được công nhận là Di sản phi vật thể cấp Quốc gia. Xã có diện tích tự nhiên khoảng 4.533ha, 1.188 hộ, trong đó, dân tộc Thái chiếm hơn 40%, tập trung ở bản Áng 1 và bản Áng 2. Người Thái cũng ăn Tết Nguyên đán nhưng có một số nét khác biệt so với bà con dưới xuôi. Chị Xiến ở bản Áng 2 tâm sự: “Người Thái chúng tôi có phong tục cúng tổ tiên bắt đầu từ 26 tháng Chạp đến mùng 5 Tết. Ngày này các thành viên trong gia đình tập trung dọn dẹp nhà cửa, lau chùi bàn thờ, bốc bát hương, mua sắm hoa quả, chuối, rượu, chè, thuốc lào, thuốc lá, hoa mận, hoa đào… để mời các cụ về ăn Tết. Bà con thường gói bánh chưng vào ngày 28 Tết, ngoài bánh chưng cặp đôi (2 chiếc bánh dài, đầu nhọn như sừng trâu) còn gói thêm bánh chưng vuông để trên bàn thờ gia tiên. Mỗi gia đình thường gói khoảng 20 cặp bánh, đến ngày 14 tháng Giêng lại tiếp tục gói thêm để ăn Tết lại vào ngày 15 tháng Giêng”. Chị Xiến chia sẻ: “Gia đình tôi làm du lịch cộng đồng nên thường tiếp đón khách du lịch đến cảm nhận không khí Tết của đồng bào vào dịp giáp Tết và sau Tết. Có đoàn khách mùng 2 Tết đã lên đây để chụp ảnh hoa đào, hoa ban, hoa mận…”.
Có thể nói, Tết của người Thái đông vui nhất là đêm 30 Tết, các gia đình chuẩn bị  đồ lễ cúng Giao thừa, hay còn gọi là “Pông Chay”. Mọi thành viên trong gia đình đều thức, ngồi quanh bếp lửa nấu nướng, làm các loại bánh trái để đón năm mới và tiếp khách. Đúng giờ giao thừa, các loại bánh, xôi đồ, cá khô, xôi cốm, hai cơi trầu (mỗi cơi 8 miếng), một ấm trà xanh, 8 chén rượu, vải thổ cẩm, vòng tay, bạc nén... được đặt lên bàn thờ. Khăn mũ chỉnh tề, chủ nhà kính cẩn đọc bài cúng "chào đón tổ tiên xuống tề tựu". Sau khi cúng Giao thừa, mọi người đi thăm và chúc Tết nhà nhau, rồi cùng quây quần nâng chén chúc mừng năm mới, ca hát cho tới sáng. Hầu như họ không kiêng kị về chuyện xông đất, ai đến nhà mình vào giờ đầu tiên của năm mới là vui rồi. Chủ và khách cùng chúc nhau bằng những lời ca tiếng hát của người Thái, với ý nghĩa như “Năm mới cầu mong cả nhà có sức khỏe mới, gặp nhiều may mắn, phát lộc, phát tài, cầu cho mùa màng tốt tươi…”. Ngày nay, bà con vẫn duy trì được nét văn hóa đánh trống, đánh chiêng trong đêm Giao thừa, cùng những vòng xòe uyển chuyển. Nếu như trước đây, mọi người tham gia múa xòe tại các gia đình thì nay tập trung ở nhà văn hóa và ở dưới gốc đa cổ thụ để xòe theo nhịp trống, chiêng. Một nét văn hóa khá đặc trưng của người Thái là vị trí ngồi của các thành viên trong gia đình. Trong mâm cỗ, người nào ngồi cạnh cửa sổ ở giữa nhà là người có vị trí cao trong nhà hoặc là khách quý.
alt
Đồng bào Thái bên mâm cỗ Tết.
Nói về áo cóm của phụ nữ Thái, bà Lữ Thị Huyền Mai (gần 60 tuổi), chủ nhà hàng Hoa Ban cho biết: “Trước nguy cơ mai một khi nhiều cô gái trẻ không biết mặc áo cóm, năm 2008, tôi vận động các cháu từ 16-20 tuổi tham gia học múa hát tiếng Thái, dạy cách mặc áo cóm và biểu diễn mỗi dịp Tết đến Xuân về. Một hôm có đoàn khách biết tin bản Áng có đội văn nghệ nên đã tìm đến và mong muốn được xem các tiết mục do các cô gái Thái thể hiện. Trang phục áo cóm cùng với các món ăn truyền thống của người Thái đã mê hoặc đoàn khách. Tiếng lành đồn xa, số lượng khách đến du lịch bản Áng ngày một đông. Mô hình du lịch cộng đồng được hình thành và phát triển từ đấy, đến nay đã có khoảng 40 hộ tham gia”. Bà Mai cũng kể câu chuyện khá thú vị về sự tích áo cóm, thể hiện đức tính hy sinh, chịu thương chịu khó của người con gái Thái. Ngày xưa, vào dịp Tết, một người con dâu sau khi may áo mới cho chồng, bố mẹ chồng và các em, nhưng đến lượt mình thì thiếu vải. Cô nghĩ, làm thế nào mình có được cái áo mới để diện Tết, sau đó cô đã nghĩ ra cách, nếu cổ, thân, eo áo mỗi thứ khuyết một tí thì sẽ đủ may áo. Thế là chiếc áo sau này gọi là áo cóm ra đời, áo chỉ ngắn lưng bụng, bó sát người góp phần tôn lên vẻ đẹp của người phụ nữ Thái. Còn khuy áo có hình con bướm, trước đây làm bằng đồng, nay được làm bằng bạc rất đẹp. 
Món ăn của người Thái trong dịp Tết, không thể thiếu món chục giuốc (còn gọi là món thịt chua), làm từ hoa chuối, thịt gà, thịt lợn, hạt tiêu, mắc khén... Ngoài ra còn có các món như thịt hun khói, lạp xườn, thịt quay, xôi ngũ sắc, cơm lam, cá hấp, các món đồ… Bà Mai được coi nghệ nhân về ẩm thực của người Thái ở Mộc Châu, bà từng tham gia giới thiệu các món ăn tại Làng Văn hóa các dân tộc Việt Nam cũng như nhiều tỉnh, thành. Ngoài các món truyền thống, bà còn sáng tạo thêm nhiều món ăn hấp dẫn từ nguyên vật liệu sẵn có của vùng Tây Bắc. Khi được hỏi, vì sao bà lại đặt tên nhà hàng là Hoa Ban? Bà Mai tươi cười nói: “Từ nhỏ tôi đã thích hoa ban, vào mùa Xuân lên nương thấy hoa nở trắng một góc trời nên ấn tượng đến tận bây giờ. Vì thế, tôi đặt tên nhà hàng là Hoa Ban để thu hút du khách…”. 

Văn Nguyễn

Tin mới hơn:
Tin cũ hơn:

 


Tìm chúng tôi trên Facebook




 



 





Liên kết website

Thống kê truy cập

mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterHôm nay3588
mod_vvisit_counterHôm qua17525
mod_vvisit_counterTuần này21113
mod_vvisit_counterTuần trước107125
mod_vvisit_counterTháng này274267
mod_vvisit_counterTháng trước395206
mod_vvisit_counterTất cả28507493
  Hội đồng Biên tập:
Chủ tịch: PGS. TS Nguyễn Văn Việt - Chủ tịch VBA
Các ủy viên:
THS. Nguyễn Tiến Vỵ
Văn Thanh Liêm
GS. TS Đinh Văn Thuận
Nhà sử học Dương Trung Quốc

Phó Tổng biên tập phụ trách:
 
Nhà báo Nguyễn Văn Chương