Rượu Đại Lâm - Vang bóng một thời
Thứ ba, 24 Tháng 5 2016 17:28
Trong giai đoạn Pháp thuộc, làng Đại Lâm được Pháp lựa chọn để xây dựng nhà máy nhằm mục đích sản xuất rượu cung ứng ra thị trường và xuất sang Pháp.
Kể từ đó, người dân làng Đại Lâm học được kĩ thuật nấu rượu, sau này trở thành một nghề truyền thống của cả làng. Ngoài rượu, mỳ gạo (bánh đa) là đặc sản thứ hai của vùng quê này.
Rượu Đại Lâm bây giờ thế nào?
Vào những ngày cuối tháng 3, trong vai người đi mua rượu, tôi tìm đến làng rượu Đại Lâm, “nơi được coi là lò rượu lớn nhất tỉnh Bắc Ninh”. Tới đầu làng, tôi gặp bác Hiệp (xã Dũng Liệt - Yên Phong - Bắc Ninh). Biết tôi có ý định mua rượu về làm quà cho gia đình, bác chia sẻ: “Rượu làng Đại Lâm bây giờ không như ngày xưa. Rượu nấu toàn cho cồn công nghiệp với nước lã rồi quấy nó lên đem bán - chủ yếu mang bán trên miền ngược như Lạng Sơn, Cao Bằng. Rượu nấu cách đó vừa nhanh, vừa đỡ than củi, công sức, thời gian. Người ta hay gọi là rượu súc”. Rồi bác khuyên: “Nếu cháu muốn mua rượu thì phải hỏi cho kĩ mới mua được rượu chuẩn”.
alt
Thùng phuy được xếp đầy trước cổng
Qua sự chỉ dẫn của người dân, tôi dễ dàng tìm đến hộ sản xuất rượu đầu tiên. Đập vào mắt tôi là những thùng phuy được xếp đầy trước cổng. Ban đầu thấy tôi, bà chủ còn ngần ngại, nhưng sau đó cũng đon đả giới thiệu: “Rượu nhà bác chuyên bán cho đám cưới. Người ta tin tưởng nên toàn đến đây đặt hàng. Một ngày bác nấu ra được 1tạ. Thấp cũng là 60 lít. Một lít bác chỉ lấy 20 nghìn đồng, đảm bảo rượu ngon, chất lượng”. Vừa dứt lời, con trai bà chủ đưa tôi lên tầng hai là khu vực nhà kho để rượu. Qua quan sát, rượu được đựng trong những thùng phuy màu xanh loại 200 lít, bên cạnh có một chiếc bể và một vòi bơm nước. Xuống tầng một, cũng có khá nhiều thùng phuy đựng rượu nhưng tôi không nhìn thấy có chiếc bếp nào, cũng không thấy nồi nấu rượu, chỉ thấy chiếc vòi nước đặt gần các thùng phuy được kéo từ trên xuống. Bà chủ cầm chai rượu 500ml giới thiệu là rượu gạo, song tôi không dám chắc có thực là rượu gạo hay không sau những gì tôi đã quan sát thấy.
alt
Rượu được đựng trong những thùng phuy xanh loại 200 lít

Tôi tiếp tục đến hộ sản xuất rượu thứ hai nằm sâu trong một ngõ nhỏ. Bước chân vào cổng, mùi phân lợn nồng nặc quyện với mùi cơm đang được trộn men tạo thành một thứ mùi rất khó chịu. Cơm sau khi được nấu chín, chủ sản xuất trải ra ba tấm bạt bằng xi măng phơi dưới đất. Khoảng cách từ chuồng lợn tới khu vực trải cơm trộn men rất gần và không đảm bảo vệ sinh, còn các thùng phuy màu xanh loại 200 lít đựng rượu thành phẩm được xếp thành hai hàng đặt sát tường. Khi tôi ngỏ ý mua rượu, bà chủ lấy luôn chai nước mắm đã dùng hết, súc qua nước máy và rót rượu vào đưa cho tôi.
alt
Khu vực ủ men rượu ẩm thấp và mất vệ sinh
Tôi quan sát thấy khu vực ủ men ẩm thấp nhìn rất mất vệ sinh. Những chiếc vại cũ kĩ, bụi bặm. Miệng vại được che đậy bằng những lớp túi bóng màu đục, vàng ố…Thế nhưng, khu vực ủ men của cơ sở đó chưa là gì so với khu vực ủ men của cơ sở thứ ba tôi tìm đến. Nó thật sự khủng khiếp! Đó là một căn nhà sập sệ, tường bị bong chóc, vôi vữa rơi ra từng mảng. Trên trần nhà mạng nhện giăng chằng chịt. Nền nhà đầy bụi, cát. Các vại rượu được xếp thành một vòng tròn. Căn nhà này không chỉ để những chiếc vại ủ rượu, mà còn chứa hàng đống thứ đồ linh tinh khác.
alt
Căn nhà đựng vại ủ men sập sệ, vôi vữa rơi từng mảng
Men Tàu đội lốt hàng Việt
Tôi càng thêm sốc khi nhìn thấy một vại rượu đang được ủ men không đậy nắp, bên trong vại ruồi nhặng bâu đen kịt. Thế nhưng con bà chủ vẫn ra sức quảng cáo: “Rượu nhà em nấu đảm bảo chất lượng vệ sinh. Đa số người ta toàn dùng men khoắng của Tàu nấu thôi”. Men khoắng là men gì? Và nấu như thế nào? Tôi thắc mắc, thì được con bà chủ giải thích: “Men khoắng là loại men Tàu. Gạo sau khi được vo sạch, đổ men đó vào rồi đem ủ. Sau 2 đến 3 ngày thì bỏ ra và mang đi chưng cất lấy rượu. 10kg men Bắc nấu ra chỉ được 6 - 8 lít rượu còn men Tàu số lượng rượu nấu ra nhiều hơn, gấp hai, ba lần nhưng uống không ngon và hay bị đau đầu...”.
Tôi tìm đến cơ sở bán men đầu làng hỏi mua loại men Tàu nhưng ông chủ cửa hàng nói chỉ bán loại men mang tên Bông Lúa Vàng của doanh nghiệp Quân Tám - Cao Bằng. “Đây là loại men người dân hay mua về nấu rượu. Men rượu hạng nhất tại Việt Nam đấy”. Ông chủ giới thiệu. Nhìn gói men tôi nghi ngờ bởi nhãn mác, hạn sử dụng không có hoặc rất mờ. Mặt trước in hạn sử dụng 6 tháng nhưng mặt sau lại ghi hạn sử dụng đến tận năm 2019! Được một chủ hàng bán nước giải khát ở gần đó bật mí: “Men rượu Bông Lúa Vàng chính là men Tàu. Người ta mua về tự đóng gói. Loại men này định lượng 0,5kg bán với giá 30.000đồng, nếu không dán nhãn mác hàng Việt thì chẳng ai mua”. Vậy là sự thật đã được hé lộ: Men Tàu đội lốt hàng Việt Nam.
alt
Men Tàu đội lốt hàng Việt
Người giữ lại hồn quê
Chẳng lẽ làng Đại Lâm bây giờ chỉ có nấu rượu bằng men khoắng thôi sao? Tôi quyết tâm đi tìm và hi vọng sẽ gặp được gia đình nào đó vẫn còn giữ được truyền thống xưa. Sau một quãng đường dài đi bộ, tôi gặp bác Hải Bình. Bác là một trong số ít người dân còn giữ lại cách làm rượu quê truyền thống của làng Đại Lâm. Biết tôi có nhu cầu mua rượu, bác niềm nở chào đón và nhiệt tình dẫn tôi đi xem nhà bếp nấu rượu, khu vực ủ rượu. Riêng khu vực ủ rượu rất cao ráo, sạch sẽ. Rượu đựng trong các chum sành, khi mở ra có mùi thơm phức. Hạt cơm mềm, nếm thử có vị ngọt. Bác Bình chia sẻ bí quyết nấu rượu của mình: “Rượu nhà bác làm bằng men Bắc nên mới có mùi thơm như thế”. Bác Bình múc một bát rượu thành phẩm trong chum sành đưa cho tôi. Mùi thơm của rượu gạo rất đặc trưng và khác so với rượu của những hộ tôi có dịp ghé qua.
Làng Đại Lâm trước kia có nhiều hộ nấu rượu, thế nhưng cho đến nay, số lượng hộ dân sản xuất đã giảm đáng kể chỉ còn khoảng 30 hộ. Bác Bình cho hay: “Rượu Đại Lâm bị các cơ quan báo chí phản ánh nhiều về sản xuất rượu không an toàn, không đảm bảo nên rượu khó tiêu thụ. Vì thế mà nhiều người bỏ nghề. Đa số những thanh niên của làng đều rời quê đi làm công nhân ở nơi xa mà không nối nghề nấu rượu”.
Chia tay bác Bình trở về Hà Nội, tôi cảm thấy luyến tiếc cho một làng nghề có bề dày truyền thống đã bị mai một, thậm chí đã dần mất đi thương hiệu nổi tiếng hơn trăm năm mới xây dựng được. Hi vọng một ngày không xa, thương hiệu rượu Đại Lâm sẽ nhanh chóng lấy lại được danh tiếng.

Ngọc Bích

Tin mới hơn:
Tin cũ hơn:

 


Tìm chúng tôi trên Facebook




 



 





Liên kết website

Thống kê truy cập

mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterHôm nay4447
mod_vvisit_counterHôm qua15262
mod_vvisit_counterTuần này95576
mod_vvisit_counterTuần trước102679
mod_vvisit_counterTháng này225770
mod_vvisit_counterTháng trước395206
mod_vvisit_counterTất cả28458996
  Hội đồng Biên tập:
Chủ tịch: PGS. TS Nguyễn Văn Việt - Chủ tịch VBA
Các ủy viên:
THS. Nguyễn Tiến Vỵ
Văn Thanh Liêm
GS. TS Đinh Văn Thuận
Nhà sử học Dương Trung Quốc

Phó Tổng biên tập phụ trách:
 
Nhà báo Nguyễn Văn Chương