Hãy nhìn thấy mặt tích cực của rượu bia để cùng xây dựng văn hóa uống
Thứ sáu, 17 Tháng 3 2017 09:32
Cần ứng xử đúng đắn với rượu bia
Thực tế cho thấy, khi xảy ra vấn đề gì như tai nạn giao thông, đánh nhau, bạo lực gia đình… dư luận hay một số thông tin thường đổ lỗi cho rượu, bia, trong khi đó còn có nhiều nguyên nhân, yếu tố khác gây nên. Trên một số diễn đàn, thông tin chỉ xoay quanh những con số chung chung mang tính quy chụp mà chưa có phân tích một cách thấu đáo, thuyết phục. Có những con số đưa ra lại không chính xác như Việt Nam đứng thứ 3 thế giới về tiêu thụ bia, đứng đầu khu vực châu Á, hay đàn ông Việt Nam uống bia nhiều nhất thế giới…). Trong khi đó, theo số liệu điều tra của Công ty S.S Steiner thì sản lượng bia bình quân đầu người của Việt Nam đứng thứ 52 thế giới, chỉ có 34,3 lít/người/năm, thấp hơn so với nhiều nước trong khu vực như Lào (50,8 lít), Thái Lan (38,1 lít), Trung Quốc (37,3 lít), Nhật Bản (44 lít)… Mức tiêu thụ cồn theo đầu người của Việt Nam cũng thấp hơn so với các nước trong khu vực và trên thế giới, chỉ đạt 6,6 lít/người/năm, còn ở châu Âu đạt trên 10 lít, ở khu vực Bắc Mỹ là 7,5 – 9,9 lít; ở Hàn Quốc là 12,3 lít, Lào là 7,3 lít, Nhật Bản là 7,2 lít, Thái Lan là 7,1 lít… Hơn nữa, ngành Bia – Rượu – Nước giải khát Việt Nam còn đóng góp to lớn cho nền kinh tế quốc dân, nộp ngân sách Nhà nước khoảng 40.000 tỷ đồng (chỉ đứng sau ngành Dầu khí), giải quyết việc làm trực tiếp và gián tiếp cho hàng triệu lao động… Các nhà máy sản xuất bia, rượu đóng ở các tỉnh đều đứng trong tốp đầu về nộp ngân sách và làm công tác từ thiện xã hội tại địa phương...
Vậy một số ý kiến đưa thông tin không chính xác về ngành Bia rượu nhằm mục đích gì? Bài học của việc đưa thông tin sai về vụ nước nắm mới đây vẫn còn nguyên giá trị.
Rượu, bia là thức uống gắn liền với đời sống văn hóa của người dân từ bao đời nay ở Việt Nam cũng như trên thế giới.
alt
PGS.TS Nguyễn Văn Việt – Chủ tịch VBA phát biểu tại Hội thảo.

Theo Nhà sử Dương Trung Quốc, nghiên cứu xã hội loài người, chúng ta thấy cái được gọi là chất có cồn đã tồn tại từ rất xa xưa, đồng hành với xã hội loài người trong quá trình xây dựng và phát triển. Trong những câu ca dao, tục ngữ, trong các nguồn sử liệu chúng ta đều biết, rượu là một trong những sản phẩm của nền văn hóa lúa nước, là biểu trưng cho giá trị tinh thần, vượt ra khỏi giá trị vật chất, góp phần làm phong phú, đa dạng cho ẩm thực Việt Nam…
Ông Dương Trung Quốc chia sẻ: Trên các diễn đàn, tôi đều nói rượu, bia là một nét văn hóa, nhưng nó chỉ có văn hóa khi con người ứng xử, nhận thức và sử dụng nó một cách có văn hóa. Chúng tôi mong cần thống nhất về nhận thức, làm sao cho giá trị văn hóa đó tiếp tục được phát huy trong xu hướng hội nhập, sau văn hóa là nguồn lực phát triển kinh tế. Bảo tồn nét văn hóa là trách nhiệm chung của chúng ta, ẩm thực nói chung và đồ uống nói riêng chính là thế mạnh của văn hóa Việt Nam. Các hiệp hội, doanh nghiệp cũng như cơ quan quản lý nhà nước cần phải có những dữ liệu đầy đủ, có lý luận đủ sức thuyết phục để làm căn cứ cho việc xây dựng chính sách, điều chỉnh hành vi xã hội trên tinh thần giữ gìn di sản, nguồn lực văn hóa trong quá khứ cũng như trong hiện tại.
Ông nói tiếp: Lẽ ra chúng ta phải nhìn nhận mặt tích cực và những đóng góp của ngành đối với kinh tế - xã hội đất nước, nhưng hầu như tôi thấy trên diễn đàn của dư luận, thậm chí cả diễn đàn Quốc hội, người ta chỉ nhắc đến con số mà không phân tích đến các dữ kiện, các con số này lại chưa được kiểm định… Hiệu ứng pháp luật của chúng ta còn hạn chế, thiếu luật pháp để điều chỉnh những vấn đề liên quan đến rượu bia, từ khâu sản xuất, lưu hành đến sử dụng. Chính hệ quả đó đã tạo ra tâm lý xã hội coi rượu, bia như là yếu tố chính trong những yếu tố tiêu cực đang nảy sinh trong xã hội (như đánh nhau, tai nạn giao thông)…
Cách đây hơn 10 năm, vang Đà Lạt vinh dự được Chính phủ chọn làm đồ uống để tiếp lãnh đạo các quốc gia tham dự APEC. Tháng 5. 2016, Tổng thống Mỹ Obama khi sang thăm Việt Nam cũng đã thưởng thức Bia Hà Nội. Các quốc gia trên thế giới đều quan tâm giới thiệu, quảng bá ẩm thực, đặc trưng văn hóa của họ tới du khách và các nguyên thủ quốc gia khi tới thăm.
Vào dịp lễ tết, giỗ chạp, các gia đình Việt đều bày bia, rượu để thắp hương gia tiên. Trong những buổi giao lưu, gặp mặt, cưới hỏi, chúng ta đều chuẩn bị đồ uống để mời khách, mọi người dù không uống biết uống cũng lịch sự nâng chén, nâng cốc lên để cùng chúc mừng gia chủ. Như vậy, không thể nói bia rượu có tác hại được, người Việt luôn hiếu khách, bao giờ cũng lựa chọn những đồ ăn ngon, thức uống đảm bảo an toàn, chất lượng để thiết khách.
Các đại biểu tham dự Hội thảo đều cho rằng, Dự án Luật phòng chống tác hại của rượu bia là không phù hợp với thực tế. Vì sao cách đây 3 năm, Chính phủ ban hành Chính sách Quốc gia về phòng chống tác hại của việc lạm dụng đồ uống có cồn mà nay khi xây dựng dự thảo Luật này, đơn vị soạn thảo lại đổi tên là Luật Phòng chống tác hại của rượu bia? Trước đây nói đồ uống có cồn nay định danh hẳn là rượu bia, trước đây nói là lạm dụng đồ uống có cồn, nay lại đổi thành tác hại của rượu bia… Một ý kiến cho rằng: Nếu quan niệm coi rượu bia là có hại thì khác gì ta tự tước đoạt đi giá trị văn hóa đã tồn tại rất lâu rồi không chỉ ở Việt Nam mà cả trên thế giới. Đằng sau văn hóa chính là nguồn lực kinh tế trong quá trình hội nhập mà chúng ta cần giữ gìn và phát triển...
alt
Chủ đề Hội thảo nhận được sự quan tâm của các cơ quan quản lý, nhà khoa học, cơ quan báo chí và doanh nghiệp.

Chia sẻ về việc này, ông Phan Chí Dũng  - Vụ trưởng Vụ Công nghiệp nhẹ (Bộ Công Thương) cho biết: Cách tiếp cận, ứng xử của chúng ta với những sản phẩm rượu, bia cần phải được xác định một cách đúng đắn, phải được nghiên cứu thấu đáo trên mọi khía cạnh. Nếu chúng ta cứ đổ thừa tác hại của rượu bia cho tất cả các vấn đề, lĩnh vực thì sẽ nguy hại đến suy nghĩ, biện pháp xây dựng chính sách, quản lý ngành này. Không thể cứ tai nạn giao thông hay các bệnh xã hội là đổ lỗi do rượu bia, quan niệm như vậy là không đúng, hơi cực đoan. Nếu chúng ta có cách tiếp cận, ứng xử đúng, chính sách phù hợp, hài hòa thì vừa có sản phẩm chất lượng đảm bảo phục vụ nhu cầu của người tiêu dùng, vừa khắc phục được những mặt trái, tác động xấu của nó với đời sống xã hội.
Theo ông Phan Chí Dũng, hiện nay, ngành Bia rượu được quản lý chặt chẽ về sản xuất, an toàn thực phẩm cũng như thực hiện đúng quy hoạch phát triển ngành. Các sản phẩm bia, rượu của các công ty sản xuất đều có chất lượng đảm bảo, được người tiêu dùng tin tưởng, cạnh tranh tốt trên thị trường… Nếu đưa ra các quy định, sắc thuế nhằm hạn chế sản xuất thì vô hình trung chúng ta chuyển việc sản xuất cho đối tượng khác, nhà nước thất thu thuế, người tiêu dùng thiệt thòi, buôn lậu, hàng giả sẽ gia tăng vì nhu cầu không giảm. Thực trạng ngành thuốc lá là một ví dụ, buôn lậu tăng, sản xuất trong nước gặp khó khăn, trong khi nhu cầu lại không giảm…
Việc đặt tên Dự án Luật Phòng chống tác hại của rượu bia là chưa phù hợp, tại sao chúng ta chỉ nhằm vào rượu bia, trong khi đó các loại đồ uống khác như nước hoa quả lên men (5% độ cồn) thì sao?. Khi xây dựng chính sách làm sao phải vừa phát huy được tác dụng của chính sách vừa tránh gây ra những hệ lụy tiêu cực cho sản xuất trong nước, đảm bảo hài hòa các lợi ích, mục tiêu đề ra. Làm sao để tránh sự chênh lệch giá giữa sản phẩm sản xuất trong nước quá cao so với hàng nhập khẩu nhằm ngăn chặn buôn lậu, hàng giả… Cần kiểm soát ngay từ khâu đầu sản xuất đến khâu bán lẻ để sản phẩm đến người tiêu dùng được đảm bảo, an toàn…
Cùng xây dựng văn hóa uống có trách nhiệm…
Tại Hội thảo, các ý kiến phát biểu đều khẳng định, bia rượu không có tội, vấn đề chính là ở nhận thức và cách sử dụng của người tiêu dùng. Rượu không có hại như thuốc lá, vấn đề chính là ý thức của người sử dụng. Cái gì mà lạm dụng, sử dụng quá mức cho phép thì đều có hại, ăn cơm, uống thuốc nhiều cũng không tốt cho sức khỏe. Nếu sử dụng hợp lý mỗi ngày 1-2 ly rượu thì có lợi cho sức khỏe, ngược lại nếu lạm dụng, uống quá đà thì không có lợi. Ngay cả cơm, nước lọc, thuốc uống nếu sử dụng quá nhiều cũng không tốt… Do vậy, không chỉ có người tiêu dùng mà ngay cả những người soạn thảo luật, quản lý nhà nước cũng cần nâng cao nhận thức và xây dựng văn hóa uống. Cần tăng cường tuyên truyền, vận động để người dân thực hiện tốt việc uống rượu, bia có trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội.
Có ý kiến cho rằng, cũng như các lĩnh vực khác đều có mặt tích cực và tiêu cực, ranh giới của nó chính là phương cách thực hiện, cái ngưỡng được coi là chuẩn mực, chính là ngưỡng văn hóa, khi nó vượt qua ngưỡng văn hóa ấy thì nó trở thành có hại. Cá nhân tôi thấy cần có phải điều chỉnh lại trong xu thế nhận thức hiện này về rượu bia nói riêng và đồ uống có cồn nói chung. Nếu không, chúng ta sẽ đi theo chiều hướng cấm đoán, như vậy sẽ tách ra khỏi xu hướng hội nhập. Việc này còn tác hại đến kinh tế, thị trường, mất mát về văn hóa.
alt
Đông đảo các đại biểu tham dự Hội thảo.

Các vụ ngộ độc rượu trong thời gian qua đều là do nạn nhân uống quá nhiều và uống rượu không rõ nguồn gốc, nhất là tình trạng pha cồn công nghiệp methanol quá mức cho phép tại các cơ sở tư nhân, thủ công… Tình trạng rượu do dân tự nấu hiện nay hầu hết không được kiểm soát về chất lượng, giá bán rẻ, có những trường hợp còn tự pha cồn công nghiệp methanol vào rượu… Theo Cục An toàn thực phẩm, việc sử dụng rượu không đảm bảo chất lượng an toàn do có hàm lượng methanol cao, do ngâm các loại thảo mộc độc hại, không rõ nguồn gốc đã gây ra nhiều vụ ngộ độc. Trong 10 năm (2007 – 2016) đã xảy ra 53 vụ ngộ độc rượu, 294 người mắc, trong đó có 88 người tử vong. Mới đây nhất là vụ ngộ độc rượu ở Lai Châu làm 8 người chết… 
Ông Nguyễn Phú Cường – Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ (Bộ Công Thương) cho biết: Tôi từng chứng kiến, có những vụ ngộ độc do nạn nhân uống rượu triền miên, uống nhiều ngày liền, và nhất là sản phẩm không đảm bảo chất lượng, methanol vượt quá mức cho phép nhiều lần… Nếu uống quá nhiều thì uống nước cũng chết chứ nói gì đến rượu. Cái gì cũng cần phải có liều lượng, giới hạn. Ngày nay, hầu hết các hộ nấu rượu thủ công không còn nấu nồi đồng và sử dụng men thuốc bắc như ngày xưa, thay vào đó là nồi nhôm, men sống, thậm chí pha trộn nên chất lượng không đảm bảo,…
Không thể xóa bỏ rượu dân tự nấu trong ngày một ngày hai được mà cần được kiểm soát chặt chẽ các khâu sản xuất, tiêu thụ. Đặc biệt là cần kiểm soát tốt rượu do doanh nghiệp sản xuất, cho ra đời các sản phẩm chất lượng tốt, giá cả hợp lý đề dần dân thay thế rượu thủ công. Trước đây, bia Trung Quốc tràn ngập thị trường nước ta, sau đó ngành Bia Việt Nam đã có nhiều cố gắng, đầu tư trang thiết bị hiện đại, cho ra đời các sản phẩm có chất lượng cao nên đã đánh bật Bia Vạn Lực ra khỏi thị trường trong nước. Ngày nay, các loại bia cỏ cũng không còn tồn tại trên thị trường… An toàn thực phẩm là chìa khóa cho phát triển. Muốn kiểm soát được chất lượng và nhà nước thu được thuế thì phải sản xuất quy mô lớn, trang thiết bị hiện đại…
Theo ông Phan Chí Dũng, để ngành Bia rượu phát triển bền vững: Chúng ta cần xây dựng văn hóa uống có trách nhiệm, quảng cáo có trách nhiệm, quản lý có trách nhiệm. Chúng ta nên học nước ngoài về việc quảng cáo đồ uống có cồn.
Ở châu Âu, có một số nước cho phép quảng cáo rượu, bởi họ quảng cáo không phải nhằm mục đích bán được nhiều mà nhằm cung cấp thông tin, hướng dẫn cho người tiêu dùng biết lựa chọn sản phẩm nào đảm bảo chất lượng, an toàn… Trên sản phẩm đều phải ghi rõ là uống bao nhiêu thì có hại, uống bao nhiêu thì an toàn. Họ đi trước chúng ta, văn minh hơn ta nên cái gì hay, phù hợp cũng nên học tập. Chúng ta cấm quảng cáo, hạn chế sản xuất là hơi cực đoan, do vậy cần có cách tiếp cận khác về ngành bia rượu. Nếu không cho doanh nghiệp giới thiệu sản phẩm thì người tiêu dùng sẽ không biết uống gì có tác hại, uống gì có lợi…
Với chức năng là cơ quan quản lý sản xuất, cần hoàn toàn ủng hộ việc nếu uống bia, rượu mà vi phạm pháp luật, gây ra những hậu quả, tác hại thì cần xử lý nghiêm cá nhân đó. Ông nhấn mạnh: Chúng ta không chống sản phẩm bia, rượu, đồ uống có cồn bởi bản thân nó không có lỗi.
Tại Hội thảo, Tiến sĩ luật học Lưu Bình Nhưỡng (Ủy viên Thường trực Ủy ban Về các vấn đề xã hội của Quốc hội) đánh giá hội thảo là bức tranh toàn diện về các vấn đề liên quan đến chính sách về đồ uống có cồn. Theo ông, nâng cao nhận thức của xã hội và cả nhận thức của người làm chính sách là vấn đề hết sức cần thiết, để có được luật khách quan và khoa học. Ông ủng hộ các nghiên cứu để xây dựng chính sách khách quan và khoa học, đồng hành với các bên liên quan để giải quyết tốt hơn các vấn đề xã hội.
Về vấn đề thành lập quỹ phòng chống lạm dụng rượu bia, bảo vệ sức khỏe, ông Trương Hồng Dương, Phó vụ trưởng Vụ Pháp luật, Văn phòng chính phủ có ý kiến, cần đánh giá việc thực hiện quỹ phòng chống thuốc lá trong thời gian qua, để có bài học thực tiễn hơn khi thực hiện các quỹ khác.
Từ góc độ chuyên gia về giao thông, Tiến sỹ Trần Hữu Minh - Chánh văn phòng UBATGTQG so sánh: Ô tô là một phát minh tuyệt vời của nhân loại, nhưng sử dụng sao cho nó không gây ra hệ lụy cho vấn đề giao thông, lại cần có nhận thức để đi đến những ứng xử phù hợp. Trong lĩnh vực đồ uống có cồn, việc tuyên truyền, phổ biến, nâng cao nhận thức cũng là vấn đề cốt lõi. Ông cũng cho biết, vai trò của phụ nữ trong việc điều chỉnh hành vi cộng đồng là rất hiệu quả.
PGS.TS Nguyễn Văn Việt – Chủ tịch VBA đã cung cấp cho các đại biểu nhiều thông tin bổ ích về tình hình sản xuất, tiêu thụ bia rượu ở Việt Nam và trên thế giới, thực tế là lượng tiêu thụ bia, rượu của Việt Nam thấp hơn nhiều so với các quốc gia trên thế giới, thậm chí thấp hơn cả Lào, Campuchia. Theo PGS.TS Nguyễn Văn Việt, việc một số người lạm dụng rượu bia, gây những tác hại cho bản thân và xã hội là hành động không đẹp cần phải được điều chỉnh. Song, vấn đề tăng thuế nhằm hạn chế việc sử dụng rượu chỉ giải quyết được phần ngọn, cái gốc phải xuất phát từ văn hóa.
Nhà sử học Dương Trung Quốc cho biết: Theo tôi nhận thức là vấn đề rất quan trọng, trong các hội thảo như thế này cần có những cơ sở về nhận thức, lý luận, dữ liệu để cung cấp thông tin, tác động tích cực đến các cơ quan quản lý, làm sao khi xây dựng luật phải phù hợp với tình hình thực tế, hội nhập với thế giới, giữ gìn các giá trị văn hóa bên cạnh việc bảo vệ nguồn lực quốc gia. Với xã hội truyền thống dựa trên cơ sở làng xã, mang tính tiểu nông, rượu chỉ được lưu hành trong không gian hẹp, hương ước, lễ tục, nấu rượu trở thành khâu rất quan trọng trong hoạt động khép kín của người dân. Phi văn hóa, an toàn thực phẩm, là nguyên nhân chính tạo ra những tác hại của rượu.
Hơn bao giờ hết chúng ta cần phải xây dựng tiêu chí quốc gia trong phân tích, cần có sự tổng hợp khoa học, ví dụ tỷ lệ tai nạn giao thông do rượu bia là bao nhiêu, do nguồn gốc nào, tai nạn giao thông do nhiều yếu tố, chứ không phải chỉ do người điều khiển phương tiện. Đối với ngành Bia rượu cũng vậy cần phải có cái nhìn khách quan trước khi đưa ra các chính sách liên quan, quan trọng nhất là phải xây dựng văn hóa uống có trách nhiệm trong mỗi người và cộng đồng.

Nhân Văn 
 


Tìm chúng tôi trên Facebook




 



 





Liên kết website

Thống kê truy cập

mod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_countermod_vvisit_counter
mod_vvisit_counterHôm nay4648
mod_vvisit_counterHôm qua15040
mod_vvisit_counterTuần này82846
mod_vvisit_counterTuần trước106421
mod_vvisit_counterTháng này206031
mod_vvisit_counterTháng trước475433
mod_vvisit_counterTất cả28914690
  Hội đồng Biên tập:
Chủ tịch: PGS. TS Nguyễn Văn Việt - Chủ tịch VBA
Các ủy viên:
THS. Nguyễn Tiến Vỵ
Văn Thanh Liêm
GS. TS Đinh Văn Thuận
Nhà sử học Dương Trung Quốc

Phó Tổng biên tập phụ trách:
 
Nhà báo Nguyễn Văn Chương