“Thế là công việc xong rồi
Thở phào ta kéo ra ngồi quán bia
Ồn ào náo nhiệt thế kia
Bình dân phải quán vỉa hè mới vui
(…) Uống đi cho hết buồn rầu
Cho niềm vui ở thật lâu với mình!”
Bia hơi được xem là thứ đồ uống quốc dân được nhiều người ưa thích
Nhà thơ Đặng Vương Hưng đã viết về bia hơi như một thú vui ẩm thực, một nét văn hóa thấm đẫm trong tâm hồn mỗi người dân đất Việt bằng những câu thơ mộc mạc và chân thành như vậy đó. Bia hơi mỗi chiều tan ca, bia hơi mỗi khi muốn gặp gỡ bạn bè, bia hơi khi có niềm vui muốn chia sẻ và… bia hơi cả khi nỗi buồn xâm chiếm “ta chỉ mình ta”… Có hàng ngàn lý do để bia hơi trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống thường nhật!
1. Còn nhớ, ngày tôi còn nhỏ, vào mỗi chiều chủ nhật, hay dịp lễ, tết, cả khu xóm Ba Đèo của tôi lại rộn ràng bởi tiếng nồi niêu, bát đũa, xoong chảo. Xóm chỉ vài dãy nhà tập thể công nhân của nhà máy cơ khí vừa được xây dựng nằm chênh vênh trên một con dốc của thị xã vùng than lúc bấy giờ. Hầu hết các gia đình trong khu tập thể đều là gia đình trẻ, mới thoát ly từ nhiều miền quê vào làm công nhân nhà máy, nên ngày nghỉ các nhà lại rủ nhau cải thiện.
Hồi đó nghèo, mọi thứ đều khan hiếm, bữa liên hoan theo kiểu góp gạo thổi cơm chung. Người góp gà, góp cá, góp rau, cũng có khi mấy nhà cùng chung nhau một cỗ lòng to... Mỗi khi có cỗ, cả xóm rộn ràng mỗi người một việc và chắc chắn sẽ có chú Quỳnh trẻ tuổi nhất lo chuyện đi xếp hàng mua bia hơi. Trong trí nhớ non nớt của tôi khi ấy, mỗi khi chở chiếc can nhựa đựng cỡ hơn chục lít bia về đến đầu ngõ, chú Quỳnh lại cất tiếng gọi: Cả nhà ơi, bia hơi đã về, bia hơi đã về... Thế là lũ trẻ con, mặc dù biết đó không phải đồ uống của mình, cũng vẫn phấn khởi nhao ra và cùng reo lên: bia về, bia về... như rất hiểu rằng, bia hơi chính là linh hồn của bữa liên hoan vậy! Khi vào bữa, những ly bia vàng thơm sóng sánh được rót ra và mọi người cùng nâng ly chạm cốc, cùng chúc nhau sức khỏe, làm ăn tấn tới. Có cảm giác rằng, nhờ có bia hơi, mà gương mặt của những người công nhân vốn lam lũ, vất vả là thế bỗng giãn ra, trở nên vui vẻ, khí thế và sinh động hơn thì phải?
Bia hơi trong ký ức của tôi không chỉ là những bữa liên hoan cải thiện thời khó khăn, mà còn là hình ảnh mẹ vội vã đạp xe trở về sau tiếng còi tan tầm để dọn dẹp, lo cơm nước cho đàn con, trong khi bố còn chưa về vì còn đi uống bia hơi với mấy chú cùng nhà máy! Tôi thắc mắc tại sao mẹ không gọi bố về cùng, mẹ chỉ cười hiền rồi bảo: Bố và các chú làm việc nặng nhọc cả ngày, uống cốc bia cho đỡ mệt có sao đâu con, lát bố về ngay ấy mà! Có lẽ các bà vợ khác cũng có ý nghĩ như mẹ tôi nên mấy quán bia hơi mọc quanh nhà máy vào giờ tan tầm lúc nào cũng đông nghẹt bóng các ông chồng. Đồ ăn kèm bia hơi chỉ là lạc rang, quả khế chua, sang hơn thì có mấy con mực sim, hoặc cá chỉ vàng khô nướng, nhưng xem ra ai cũng rất hồ hởi. Dường như, chính không khí ồn ào, vui vẻ của những quán bia hơi, cùng những ly bia mát lịm đã làm vơi bớt những vất vả, mệt nhọc của một ngày lao động vất vả. Và có lẽ điều này không chỉ có ở trong quá khứ, mà đến hôm nay nó vẫn còn hiển hiện.
2. Bây giờ, vào các buổi chiều, trên khắp các con phố của Hà Nội, cũng như các tỉnh thành trên cả nước đều không khó bắt gặp cảnh những quán bia hơi lấp lánh ánh đèn, cùng không khí ồn ào, náo nhiệt với những đoàn khách tấp nập vào ra. Đó là những nhóm thanh niên vừa tan sau trận đấu bóng quyết liệt, là nhóm bạn thân cả nam và nữ lâu ngày tụ tập, là mấy ông chồng cùng cơ quan, nhiệm sở hẹn nhau “làm một chầu đỡ khát”, và có cả mấy gia đình cùng hẹn ra bia hơi “đổi gió”...
Có đủ hàng trăm lý do để người ta gặp gỡ nhau ở quán bia hơi, nhất là khi mùa hè đã đến mang theo bầu không khí oi nồng, nóng nực hơn thường lệ. Khi khách đã ngồi yên vị, khi những cóng bia hơi vàng sóng sánh, sủi tăm được rót đều ra những chiếc ly thủy tinh trong suốt cũng là lúc những món mồi nhậu sẽ được mang ra. Phổ biến là nem chua, thịt nướng, mực nướng, lạc rang... cũng có khi là những món ăn nóng hổi khác tùy theo nhu cầu của thực khách. Rồi tiếng cụng bia leng keng kèm theo những lời chúc, tiếng mời chào rộn ràng khắp các dãy bàn.
Trong bữa tiệc bia hơi, không khí vô cùng tưng bừng, náo nhiệt. Người ta giãi bày với nhau đủ thứ chuyện, từ chuyện học hành con cái, chuyện gia đình, đến chuyện làm ăn, chuyện quan hệ bạn bè, họ hàng... Mỗi câu chuyện đều mang những nồi niềm riêng và người ta cảm thấy như được sẻ chia sau mỗi cái cụng ly và những ngụm bia hơi vàng tươi tràn nơi khóe miệng!
3. Theo tìm hiểu của phóng viên, bia hơi xuất hiện ở Hà Nội từ đầu thập niên 60 của thế kỷ trước và đến nay đã trở thành thức uống quốc dân không chỉ có ở Hà Nội mà có mặt khắp nơi trên cả nước. Thứ thức uống bình dân này không câu nệ sang hèn, mà dành cho tất cả mọi người cùng sum vầy bên nhau đi qua các mùa trong năm, đặc biệt nhất là khi mùa hè nóng nực. Ngày hè, người ta uống bia hơi để giải nhiệt, cũng có khi uống bia hơi để giải quyết các công việc, từ chuyện kinh doanh, hợp tác làm ăn cho đến đời sống tình cảm. Đặc biệt, những cuộc gặp gỡ ở quán bia hơi còn giúp thắt chặt thêm các mối quan hệ bạn bè, đồng nghiệp, anh em, khiến người ta cảm thấy vui vẻ, thoải mái, thân thiết với nhau hơn.
Theo dòng sự phát triển và hội nhập, trên thị trường Việt Nam hiện nay có rất nhiều dòng bia, cả bia sản xuất trong nước và bia ngoại được nhập vào Việt Nam. Các dòng bia cũng có nhiều loại nồng độ cồn khác nhau, từ nhẹ đến nặng với đủ hình thức bia lon, bia chai với đủ hình thức bao bì bắt mắt. Dẫu vậy, những ly bia hơi cho dù được sản xuất tại tỉnh, thành phố nào, cũng vẫn thỏa mãn được vị giác của hàng triệu người tiêu dùng và đầy sức hấp dẫn với đại đa số người dân.
Bởi mỗi cốc bia hơi cùng với nồng nàn vị men, vàng ươm sắc nắng cùng lớp bọt mịn mỏng dịu dàng, hấp dẫn, còn mang trong mình giá trị văn hóa quý báu của một nền ẩm thực đa sắc. Và bởi, mỗi cốc bia hơi với đủ dư vị đắng - cay - chua - ngọt thấm đẫm còn như ôm chứa cả triết lý nhân sinh, một khung trời kỷ niệm, khiến ta nhớ mãi không quên.
Thanh Nga