Đó là vấn đề đặt ra đối với ngành Bia - Rượu - Nước giải khát Việt Nam - một ngành kinh tế không chỉ đóng góp quan trọng vào phát triển kinh tế - xã hội của đất nước mà còn là ngành gắn liền với lịch sử, văn hóa, du lịch và nhu cầu của người dân.

Thực tế cho thấy, ngành Bia - Rượu - Nước giải khát là một bộ phận của lịch sử phát triển kinh tế Việt Nam, có đóng góp quan trọng vào sự phát triển kinh tế - xã hội, giải quyết việc làm, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng qua các giai đoạn phát triển của đất nước. Ngành Bia - Rượu - Nước giải khát có một vị trí đáng chú ý trong tiến trình hiện đại hóa nền kinh tế Việt Nam.

HEINEKEN Việt Nam mở rộng chương trình hợp tác bảo tồn nguồn nước đến năm 2030. 

Để hiểu rõ về ngành Bia - Rượu - Nước giải khát Việt Nam, trước hết chúng ta cần hiểu lịch sử ra đời, quá trình phát triển và những đóng góp của ngành này đối với đất nước qua các giai đoạn, thời kỳ. Lịch sử ngành không chỉ là quá trình hình thành các nhà máy sản xuất bia, rượu hay nước giải khát, mà còn phản ánh sự chuyển biến của đời sống xã hội, tập quán tiêu dùng, trình độ công nghiệp, quan hệ thương mại, văn hóa ẩm thực và sự phát triển của các ngành dịch vụ. Đó là một quá trình chuyển biến từ nghề nấu rượu truyền thống, các cơ sở công nghiệp thời thuộc địa, giai đoạn khôi phục sản xuất sau chiến tranh, đến thời kỳ Đổi mới, hội nhập quốc tế và chuyển đổi theo hướng bền vững. Trong hành trình đó, ngành đã góp phần phát triển công nghiệp chếbiến, tạo việc làm, hình thành thương hiệu, thúc đẩy công nghiệp bao bì và logistics, mở rộng thị trường tiêu dùng, đóng góp ngân sách và hỗ trợ các ngành dịch vụ.

Đặc biệt, ngành có khả năng tạo ra chuỗi giá trị liên ngành: nông nghiệp cung cấp nguyên liệu; công nghiệp chuyển hóa nguyên liệu thành sản phẩm; các nhà cung cấp tạo ra bao bì và thiết bị; logistics đưa sản phẩm ra thị trường; thương mại và dịch vụ tạo thêm giá trị; du lịch và văn hóa giúp nâng cao sức hấp dẫn của sản phẩm địa phương.

Vai trò của ngành không chỉ thể hiện ở việc đóng góp vào ngân sách Nhà nước, góp phần phát triển kinh tế mà còn ở chất lượng việc làm, mức độ nội địa hóa, hiệu quả công nghệ, giá trị văn hóa được bảo tồn, khả năng phát triển du lịch, dịch vụ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, phát triển bền vững.

Nêu lên những đóng góp của ngành Bia - Rượu - Nước giải khát đối với kinh tế, xã hội để thấy đượ đây là ngành kinh tế quan trọng cần được quan tâm đúng mức, tạo điều kiện để phát triển hài hoà, phát huy giá trị, nguồn lực, hạn chế những hệ luỵ thông qua tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi. Trước khi soạn thảo các dự thảo luật liên quan đến lĩnh vực, ngành nghề nào đó, cơ quan soạn thảo cần có đánh giá tác động tổng thể, phân tích khách quan về mặt lợi, mặt hại, giá trị đối với kinh tế - xã hội và lắng nghe, tiếp thu ý kiến các bên liên quan, có căn cứ khoa học, thực tiễn, không nên chỉ tập trung vào mặt hại mà chưa thấy hết mặt lợi của lĩnh vực, ngành nghề đó. Đặc biệt là việc vận dụng, học tập từ bên ngoài cần phù hợp với điều kiện thực tế trong nước chứ không nên học tập, vận dụng một cách máy móc, thiếu tính khoa học, tính thực tiễn. Nhất là không nên có tư tưởng “không quản được thì cấm”, làm “hao mòn” nguồn lực, ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế cũng như việc làm của người lao động trong lĩnh vực, ngành nghề đó. Đối với ngành Bia - Rượu - Nước giải khát, nếu cơ quan soạn thảo dự thảo luật mà thiếu đánh giá tổng thể, thiếu tính khoa học, tính thực tiễn, chỉ nhìn thấy mặt hại mà chưa thấy hết mặt lợi, nhất là giá trị kinh tế - xã hội thì vô hình trung làm ảnh hưởng tới sự phát triển của ngành kinh tế có đóng góp quan trọng cho kinh tế - xã hội đất nước, khiến cho công chúng nhìn nhận về ngành chưa đúng với bản chất vốn có của ngành.

SABECO đầu tư công nghệ, hiện đại hóa sản xuất và đẩy mạnh nghiên cứu, phát triển sản phẩm đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của thị trường. 

Thực tế cho thấy, việc sử dụng sản phẩm bia, rượu, nước giải khát là nhu cầu chính đáng của mỗi người, mỗi nhà không chỉ trong đời sống thường nhật, hiếu hỷ, lễ tết mà còn trong tiếp khách, giao lưu, gặp gỡ, luyện tập, thể thao… Ở đâu đó vẫn có hiện tượng đổ lỗi do khách quan, cứ xảy ra những vụ tai nạn, đánh nhau hay vụ việc gì là người ta lại đổ thừa do yếu tố khách quan là tại bia, rượu, trong khi đó người gây ra các hành vi đó mới là yếu tố chủ quan. Bản thân sản phẩm không có lỗi mà lỗi ở chính người sử dụng không kiểm soát được hành vi của mình, lạm dụng đồ uống có cồn, nếu sử dụng đồ uống có cồn một cách điều độ, có văn hoá, chấp hành các quy định của pháp luật, “đã uống rượu bia thì không lái xe”, không gây gổ, khích bác nhau thì sẽ không xảy ra những hệ luỵ.

Cái gì lạm dụng cũng không tốt, uống quá nhiều nước, ăn nhiều cơm uống nhiều thuốc bổ cũng không tốt, vì vậy việc sử dụng đồ uống cũng cần phải điều độ, thưởng thức là chính, mỗi người tự biết nâng cao nhận thức và kiểm soát hành vi của mình trong việc uống. Một số nghiên cứu quốc tế đã chứng minh tác dụng của bia, rượu khi uống điều độ, phù hợp, nó chỉ có hại khi ta lạm dụng, uống quá nhiều, không làm chủ được bản thân, uống mà không ăn… Ngày 12/02/2014, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 244/QĐ-TTg ban hành Chính sách quốc gia phòng, chống tác hại của lạm dụng đồ uống có cồn đến năm 2020. Theo đó, đối tượng áp dụng của Chính sách này bao gồm rượu, bia và các đồ uống có cồn khác. Mục tiêu của chính sách là Phòng ngừa và giảm tác hại của việc lạm dụng đồ uống có cồn đối với sức khỏe cộng đồng; Góp phần bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, hạn chế tai nạn giao thông, bạo lực gia đình và các hậu quả liên quan đến rượu, bia; Hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật và tăng cường trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, gia đình và cá nhân. Thế nhưng, không hiểu vì lý do gì mà cơ quan soạn thảo lại bỏ từ “lạm dụng” đi và lấy tên là Dự thảo Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia để rồi sau đó Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia đã được Quốc hội thông qua ngày 14 tháng 06 năm 2019 và có hiệu lực từ ngày 01/01/2020.

Câu hỏi được đặt ra là vì sao “bia, rượu có tác hại” mà người ta vẫn dùng để tiếp khách, thờ cúng tổ tiên, cưới hỏi, sinh nhật, gặp mặt, liên hoan… Bia, rượu cùng với các món ăn tạo nên văn hoá ẩm thực của các vùng miền, trên bàn tiệc của các du khách khi đến Việt Nam không thể thiếu các thương hiệu đồ uống gắn liền với văn hoá, lịch sử của người Việt. Đối với người dân, bia rượu còn là thức uống không thể thiếu trong mâm cỗ cưới, bữa ăn hàng ngày. Bởi vậy, chúng ta cần nhìn nhận đúng đắn, khách quan, chỉ khi ta lạm dụng thì mới có tác hại và hiểu đúng ra là “phòng, chống tác hại của lạm dụng đồ uống có cồn” như Quyết định 244 kể trên. Không thể đánh đồng rượu, bia với các sản phẩm có hại khác, mà nên có các giải pháp để điều chỉnh hành vi của người tiêu dùng, phê phán hiện tượng lạm dụng đồ uống có cồn, ép nhau uống, lợi dụng việc uống rượu, bia để gây gổ, đánh nhau; khuyên người tiêu dùng uống có trách nhiệm, uống có văn hoá, lựa theo sức khoẻ của mình để đảm bảo an toàn cho bản thân và cộng đồng.

Một nghịch lý đang tồn tại là các doanh nghiệp ngành rượu làm ăn chân chính, tuân thủ các chính sách, đóng góp ngân sách đầy đủ, chất lượng sản phẩm được kiểm soát chặt chẽ thì ngày càng “tụt dốc”, sản lượng giảm nhiều so với trước, trong khi đó rượu không rõ nguồn gốc, rượu phi thương mại, không kiểm soát được chất lượng an toàn thực phẩm, không thu được thuế lại có chiều hướng gia tăng, dẫn tới nguy cơ ngộ độc rượu, ảnh hưởng tới sức khoẻ người tiêu dùng. Bên cạnh đó, tình trạng bia cỏ, bia nhái thương hiệu nổi tiếng (có tên, hình thức bao bì na ná với thương hiệu bia nổi tiếng) cũng xuất hiện ngày càng nhiều tại một số địa phương, bán với giá rẻ hơn so với các thương hiệu khác trên thị trường, dẫn tới cạnh tranh không lành mạnh. Tình trạng nước giải khát tự pha chế với lượng đường cao, sản phẩm nước đóng chai na ná thương hiệu nổi tiếng bán ở vỉa hè, gần trường học, bến xe đang là mối lo cho sức khoẻ người tiêu dùng, trong đó có các học sinh - thế hệ tương lai của đất nước.

Quan tâm đến sức khoẻ nhân dân là chủ trương đúng đắn của Đảng và Nhà nước, việc soạn thảo các dự án luật cũng cần phải phù hợp với thực tiễn để người dân thực sự được sử dụng các sản phẩm an toàn, đảm bảo chất lượng, hài hoà giữa phát triển kinh tế, xã hội với đảm bảo sức khoẻ cộng đồng. Tránh các quy định khiến doanh nghiệp chân chính chịu thiệt thòi, thêm các chi phí tuân thủ, trong khi đó các sản phẩm bia, rượu, nước giải khát trôi nổi, không rõ nguồn gốc, không đảm bảo an toàn vẫn gia tăng, chưa kiểm soát được hết.

Trong những năm qua, ngành Bia - Rượu - Nước giải khát Việt Nam luôn tuân thủ tốt các chính sách của Nhà nước, tiên phong trong các hoạt động an sinh xã hội, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, thực hiện kinh tế tuần hoàn và hướng tới mục tiêu phát triển bền vững. Mỗi năm, toàn ngành đóng góp vào ngân sách khoảng 60 nghìn tỷ đồng, giải quyết việc làm trực tiếp và gián tiếp cho hàng triệu lao động, tạo ra chuỗi giá trị cùng với các ngành hàng khác phát triển, đồng thời luôn thực hiện tốt trách nhiệm với cộng đồng, quan tâm đến bảo vệ môi trường, bù hoàn nguồn nước, đồng hành với các cơ quan, đoàn thể và các địa phương có nhiều chương trình, hoạt động ý nghĩa tại các tỉnh, thành trên cả nước.

Thiết nghĩ, để có thêm nguồn lực cho tăng trưởng kinh tế, góp phần giúp cho ngành Bia - Rượu - Nước giải khát có điều kiện để phát huy chuỗi giá trị, cùng với các ngành liên quan phát triển thì các chính sách cần phù hợp với thực tiễn, có cơ chế thuận lợi cho các doanh nghiệp, ngành nghề làm ăn chân chính phát triển; đồng thời tăng cường tuyên truyền, giáo dục để người tiêu dùng nâng cao nhận thức, biết lựa chọn sử dụng sản phẩm đồ uống một cách an toàn, có văn hoá, có trách nhiệm vì sự phát triển chung của kinh tế - xã hội đất nước, vì sự phát triển bền vững.

Trường Văn/Tạp chí Đồ uống Việt Nam