Du nhập vào Việt Nam từ cuối thế kỷ 19, bia đã nhanh chóng trở thành thức uống quen thuộc và có một hành trình dài gắn bó cùng lịch sử và văn hóa ẩm thực Việt. Trải qua những thăng trầm, biến động của dòng chảy lịch sử, đến nay ngành bia trở thành một ngành kinh tế - xã hội quan trọng, đáp ứng được nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng.

Thị trường Bia Việt Nam ngày càng đa dạng các sản phẩm bia nội và bia ngoại. 

Từ những dấu mốc khởi đầu

Bia là loại đồ uống có mặt từ thiên niên kỷ thứ 5 trước công nguyên và được ưa chuộng khắp thế giới, nhưng phải đến năm 1875 mới có mặt tại Việt Nam, từ một xưởng nhỏ do ông Victore Larue, một người Pháp lập ra tại Sài Gòn bấy giờ. Năm 1954, hãng đổi tên thành Brasseries Glacières Internationales (viết tắt là BGI) là một trong những thương hiệu Pháp nổi tiếng lẫy lừng một thời tại Việt Nam trước năm 1975.

Sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, Nhà máy được Công ty Rượu Bia miền Nam quản lý và đổi tên thành Nhà máy Bia Sài Gòn vào năm 1977. Năm 1985, Nhà máy Bia Sài Gòn chính thức lắp đặt dây chuyền chiết lon đầu tiên tại Việt Nam và ra mắt sản phẩm bia Saigon Export Premium, nhãn hiệu bia lon đầu tiên tại thị trường nội địa. Sau này, Công ty phát triển mạnh mẽ và đổi tên thành Tổng công ty Cổ phần Bia - Rượu - Nước giải khát Sài Gòn (SABECO) như ngày nay.

Tại miền Bắc, vào năm 1890, ông Alfred Hommel thành lập xưởng bia đầu tiên tại Hà Nội với sản lượng khoảng 150 lít bia/ngày, chủ yếu phục vụ cho người Pháp và giới công chức, hoàn toàn xa lạ với phần lớn người tiêu dùng Việt Nam. Đến năm 1935, Nhà máy Bia Hommel và các nhà máy bia ở Đông Dương hợp doanh lại thành Công ty Bia - Đá Đông Dương (tiếng Pháp là Brasserie et Glacière dr Iindochine,viết tắt là B.G.I). Năm 1940, sản lượng bia đã đạt khoảng 5 triệu lít/năm.

Năm 1954, hòa bình lập lại ở miền Bắc, trước khi rút lui, thực dân Pháp đã tháo dỡ, phá hủy máy móc, thiết bị, đốt hết các tài liệu kỹ thuật quan trọng… Theo chính sách phục hồi kinh tế của Chính phủ, nhờ sự quan tâm của các cấp, các ngành cùng với sự giúp đỡ của các chuyên gia Tiệp Khắc, Nhà máy hoạt động trở lại được đổi tên thành Nhà máy Bia Hà Nội, sau đó phát triển lên thành Công ty Bia Hà Nội, rồi Tổng công ty Cổ phần Bia – Rượu – Nước giải khát Hà Nội (HABECO) như ngày nay. Năm 1958, chai bia Việt Nam đầu tiên do Nhà máy Bia Hà Nội sản xuất mang nhãn hiệu Bia Trúc Bạch đã ra đời. Vào năm 1960, Công ty đã cho ra đời sản phẩm bia hơi - một sản phẩm bia gắn liền với bao thế hệ người Việt.

Sau khi đất nước thống nhất, với cơ chế quản lý kinh tế tập trung thời kỳ bao cấp (từ năm 1976 – 1986), nhà nước độc quyền sản xuất tiêu thụ rượu bia, bia khi đó được coi là hàng hoá xa xỉ, chỉ có một bộ phận nhỏ dân số có điều kiện để sử dụng. Việc sản xuất và kinh doanh bia thuộc các cơ sở của Nhà nước với quy mô nhỏ bé, tính chất bao cấp nặng nề. Vì thế, thị trường bia chưa được hình thành theo đúng nghĩa của nó.

Bước nhảy vọt của ngành bia Việt Nam

Ngành bia Việt Nam chỉ thực sự phát triển khi có những chủ trương đổi mới trong nền kinh tế quốc dân sau năm 1986. Trong điều kiện mới của nền kinh tế Việt Nam giai đoạn này, đời sống của các tầng lớp nhân dân có những bước cải thiện quan trọng, lượng khách du lịch, các nhà đầu tư vào Việt Nam tăng nhanh, càng thúc đẩy sự phát triển của các ngành kinh tế.

Tuy nhiên, giai đoạn đầu sau đổi mới (từ năm 1986 đến những năm đầu 90), với chính sách mở cửa, Việt Nam và Trung Quốc bình thường hóa quan hệ, các cửa khẩu đường biên được mở, lập tức các loại đồ uống từ Trung Quốc như Bia Vạn Lực và Bia Thanh Đảo nhanh chóng theo chân nhiều tiểu thương, “lấn sân” sang thị trường Việt Nam. Thời điểm này, Bia Sài Gòn và cả Bia Hà Nội chất lượng tốt nhưng rất khó mua, nên bia Trung Quốc với giá rẻ có cơ hội chiếm lĩnh thị trường. Được Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ, các doanh nghiệp trong ngành đã đầu tư trang thiết bị hiện đại, công nghệ tiên tiến, tăng công suất, đổi mới công tác quản lý, bán hàng, nâng cao chất lượng sản phẩm. Nhờ đó, đáp ứng đủ cho nhu cầu trong nước, nâng cao khả năng cạnh tranh và “đánh bật” bia nhập lậu ra khỏi biên giới...

Từ sau năm 1992, ngành Bia Việt Nam thực sự phát triển nhảy vọt trở thành một ngành Công nghiệp lớn có nhiều triển vọng phát triển. Bên cạnh đó, với chính sách mở cửa của Nhà nước, nhiều hãng bia lớn trên thế giới đã xây dựng nhà máy tại Việt Nam như Heineken, Carlsberg, AB Inbev. Đến năm 1996, 6 hãng bia nổi tiếng (Pháp, Hà Lan, Đan Mạch, Anh, Philipine, Singapore) đầu tư tại Việt Nam, đem lại bộ mặt mới cho ngành bia nước ta.

Trong giai đoạn 2010 - 2019, ngành sản xuất bia không ngừng phát triển, là một thành phần kinh tế quan trọng, đóng góp lớn vào kinh tế, văn hóa, xã hội của đất nước. Trong đó, các doanh nghiệp lớn không ngừng mở rộng thị trường, nâng công suất, đầu tư trang thiết bị, công nghệ hiện đại.

Theo đó, SABECO hiện đang sở hữu 26 công ty con và 18 công ty liên doanh và liên kết với công suất cao nhất, đạt 2,4 tỷ lít bia/ năm. SABECO phân phối các sản phẩm truyền thống và không ngừng nghiên cứu cho ra đời nhiều sản phẩm mới đạt chất lượng quốc tế, đáp ứng đa dạng nhu cầu của người tiêu dùng như: Saigon Special, Saigon Export Premium, Saigon Lager, Bia 333, Bia Saigon Chill, Saigon Gold, Bia Lạc Việt... Các sản phẩm SABECO đã được xuất khẩu sang hàng chục quốc gia.

HABECO đang sở hữu 16 công ty con và 6 công ty liên kết, liên doanh hoạt động trong cả 3 lĩnh vực sản xuất, thương mại và vận tải các sản phẩm bia, rượu, nước giải khát có thị phần lớn thứ 3 tại Việt Nam và số 1 tại thị trường miền Bắc. Sản phẩm HABECO gồm: Bia Trúc Bạch IPA Craft Beer, Bia Trúc Bạch, Bia Hanoi Bold, Bia Hanoi Light, Bia Hà Nội 1890, Bia Hà Nội, Bia Hà Nội nhãn xanh, Bia Hanoi Premium, Bia hơi Hà Nội, Nước uống đóng chai UniAqua...

Về phía các công ty nước ngoài đầu tư xây dựng nhà máy tại Việt Nam, Heineken Việt Nam đang sở hữu tổng số 6 nhà máy với hơn 3.000 nhân viên trên khắp Việt Nam. Heineken Việt Nam có các nhãn hiệu như Heineken, Tiger, Strongbow, Larue, Edelweiss, Bia Việt, Bivina, Heineken® 0.0,...

Năm 2013, Công ty TNHH Carlsberg Việt Nam thành lập và nối tiếp cho ra mắt các sản phẩm cap cấp như: Huda Gold, Tuborg, Carlsberg Smooth Draught, Huda Ice Blast.. Năm 2014, Công ty AnheuserBusch InBev (AB InBev) chính thức có mặt tại thị trường Việt Nam, đến nay có 2 nhà máy tại Bình Dương, sản xuất các nhãn hiệu toàn cầu phục vụ thị trường trong nước và Đông Nam Á như: Budweiser®, Hoegaarden®, Beck’s®, Leffe®, Corona®...

Thị trường Bia Việt Nam ngày càng đa dạng các sản phẩm bia nội và bia ngoại. Các sản phẩm bia không chỉ được đầu tư sản xuất trên dây chuyền hiện đại, đạt chất lượng chuẩn quốc tế mà còn rất chú trọng đến thiết kế bao bì, bắt mắt, đáp ứng thị hiếu người tiêu dùng trẻ.

Thanh Nga