Nhất trí với việc áp thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB) đối với mặt hàng rượu, bia, tuy nhiên, các đại biểu Quốc hội cũng cho rằng cần có một lộ trình áp dụng rõ ràng, tính toán kỹ lưỡng để tránh gây khó khăn cho sản xuất và buôn bán hợp pháp, đồng thời phải có biện pháp chống buôn lậu hiệu quả.

Cân nhắc kỹ lộ trình và đánh giá kỹ tác động việc tăng thuế

Chiều 27/11, thảo luận tại hội trường Quốc hội về dự án Luật Thuế TTĐB (sửa đổi), dù đề xuất áp thuế TTĐB được nhiều đại biểu đồng thuận với lý do bảo vệ sức khỏe và tăng thu ngân sách, nhưng không ít ý kiến bày tỏ lo ngại về tác động lâu dài đối với doanh nghiệp và nền kinh tế.

Đại biểu Hoàng Văn Cường - Đoàn Hà Nội

Phát biểu tại hội trường, đại biểu Hoàng Văn Cường, Ủy viên Ủy ban Tài chính, Ngân sách của Quốc hội (Đoàn Hà Nội), nêu rõ thuế TTĐB là để điều chỉnh hành vi của người tiêu dùng, không khuyến khích tiêu dùng các hàng hóa xa xỉ, hoặc hạn chế sản phẩm có hại cho sức khỏe cá nhân, có hại cho môi trường, cộng đồng xã hội. Vì vậy, khi ban hành Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt, thì tác động của luật là phải thay đổi hành vi, nếu không thay đổi hành vi thì mục tiêu chúng ta không đạt được. Với nguyên lý như vậy, một số đề xuất trong dự thảo luật còn có điểm chưa hợp lý.

Theo ông Cường, thuốc lá, rượu, bia là những sản phẩm có hại cho sức khỏe, nên cần thiết phải tăng thuế TTĐB, song cần xem xét tăng thế nào để thay đổi hành vi người tiêu dùng. Đại biểu không đồng tình với việc tăng thuế nhỏ giọt theo năm vì không thay đổi hành vi, mà nên tăng theo đợt, lần đầu có thể tăng khoảng 10 - 15%, sau đó 5 năm sau sẽ tăng tiếp đợt 2. Cùng với đó, cần đẩy mạnh tuyên truyền, vận động để người dân thay đổi hành vi tiêu dùng đối với các mặt hàng này.

Đại biểu Hoàng Văn Cường cũng nhìn nhận mặt hàng bia có mối quan hệ chặt chẽ với các ngành dịch vụ, ăn uống, du lịch. Trong bối cảnh cần phục hồi du lịch, thúc đẩy tăng trưởng, việc tăng thuế cần được cân nhắc kỹ về lộ trình để tránh tác động tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế.

Đại biểu Huỳnh Thị Phúc (Bà Rịa - Vũng Tàu) nêu quan điểm, việc áp dụng biểu thuế TTĐB được dự thảo tăng thuế ở mức cao có thể làm tăng thu nguồn ngân sách nhà nước trong thời gian ngắn hạn, nhưng trong trung hạn và dài hạn có thể làm giảm nhu cầu tiêu dùng, giảm doanh thu và lợi nhuận của doanh nghiệp. Qua đó, kết quả sẽ là giảm thu thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập doanh nghiệp. Bên cạnh đó, với sự sụt giảm sản lượng tiêu thụ do yêu cầu về sức khỏe, về an toàn giao thông được áp dụng trong thời gian gần đây, nếu tiếp tục áp dụng trong thời gian tới về thuế suất tiêu thụ đặc biệt, chắc chắn sẽ ảnh hưởng rất lớn đến các nhà máy, người lao động và cả thu thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập doanh nghiệp. Do đó, cần đánh giá tác động, suy tính kỹ hơn trước khi quyết định thời gian áp dụng và cần xây dựng lộ trình điều chỉnh thuế suất hợp lý để đủ sức điều tiết tiêu dùng, nhưng cũng không ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và đời sống việc làm của người lao động. Đồng thời, mức thuế TTĐB cần được xác định hợp lý để bảo đảm nguồn thu ngân sách nhà nước hiệu quả, bền vững nhưng không gây áp lực lên các yếu tố vĩ mô của nền kinh tế.

"Tạo điều kiện cho doanh nghiệp "hài lòng, vui vẻ" nộp thuế mà không dẫn đến nguy cơ có thể "sạt nghiệp"

Đại biểu Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp)

Cùng chung quan điểm, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) cho rằng, trong bối cảnh các doanh nghiệp hiện nay rất khó khăn, việc tăng thuế TTĐB cần thực hiện theo lộ trình nhất định để tạo điều kiện cho doanh nghiệp “hài lòng, vui vẻ” nộp thuế mà không dẫn đến nguy cơ có thể “sạt nghiệp”. “Ở đây tôi muốn nói 2 mặt hàng chủ lực không khuyến khích, hoan nghênh đó là mặt hàng rượu, bia và thuốc lá nhưng 2 mặt hàng này lại nộp ngân sách rất cao. Nếu chúng ta tăng theo phương án Chính phủ trình có thể có khả năng bóp nghẹt 2 ngành này, trong khi đó rượu, bia, thuốc lá ngoại nhập lậu tràn lan vào Việt Nam chưa được kiểm soát triệt để. Nếu tăng thuế thì mặt hàng nhập lậu sẽ tràn vào”, đại biểu Hòa nêu quan điểm.

Cũng theo ông Hòa, mặt hàng rượu, bia, thuốc lá đã chịu thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế phí môi trường, phí phòng, chống tác hại của thuốc lá, rượu, bia... nếu bây giờ tăng đột ngột như vậy sẽ rất khó khăn cho hoạt động của doanh nghiệp. Đối với rượu, bia, đại biểu thống nhất quan điểm tăng thuế TTĐB nhưng nhấn mạnh phải có lộ trình để cho các hãng có một tâm thế chuẩn bị và cần có nghiên cứu thêm về vấn đề này.

Đại biểu Nguyễn Mạnh Cường (Quảng Bình) cũng bày tỏ lo ngại về việc tăng thuế quá cao và nhanh chóng sẽ dẫn đến gia tăng buôn lậu, gây hậu quả nghiêm trọng cho xã hội và không đạt được mục tiêu giảm nhu cầu sử dụng. Những hạn chế này không thể một sớm một chiều khắc phục ngay được mà đòi hỏi cần có quyết tâm cao và thời gian, lộ trình nhất định. Theo đại biểu, việc tăng thuế trong khi công tác chống buôn lậu chưa đáp ứng yêu cầu sẽ là vấn đề hết sức cân nhắc để tránh những hệ lụy tai hại. Do vậy, đại biểu đề nghị cân nhắc về mức độ và lộ trình tăng thuế TTĐB đối với rượu, bia trong bối cảnh tình hình buôn lậu rượu, bia vẫn còn phức tạp.

Không nên dựa nhiều vào công cụ thuế

Trao đổi bên hành lang Quốc hội sáng 27/11, đại biểu Trần Hoàng Ngân (đoàn TP.HCM) cho rằng nên cân nhắc việc đưa mặt hàng nước ngọt vào diện chịu thuế TTĐB, nhất là khi nói đến mục tiêu bảo vệ sức khỏe, hạn chế tăng cân, béo phì.

“Nếu đưa nước ngọt vào diện chịu thuế vậy thì tại sao có những mặt hàng hàm lượng đường nhiều lại không phải đóng thuế như bánh ngọt, chocolate…”, đại biểu đặt câu hỏi. Ông cũng cho rằng nếu chỉ dựa vào yếu tố bảo vệ sức khỏe thì không nên áp thuế này với nước ngọt, thay vào đó phải dựa vào các yếu tố như cân bằng ngân sách để quyết định.

Về mặt hàng rượu, đại biểu Trần Hoàng Ngân đồng tình với phương án như dự thảo. Tuy nhiên, ông lưu ý việc hạn chế người dân uống rượu, bia không chỉ sử dụng công cụ thuế mà cần tăng cường xử phạt hành chính, kết hợp tuyên truyền như thời gian vừa qua. “Vấn đề ở đây là công tác tuyên truyền, xử phạt, xử lý hành chính những người uống rượu, bia khi lái xe đã lập tức khiến người dân hạn chế uống rượu, bia chứ không phải là dùng công cụ thuế để hạn chế”, đại biểu phân tích.

Đại biểu đoàn TP.HCM nhất trí tăng thuế theo lộ trình đối với rượu, nhưng đối với bia cần phải cân nhắc thời điểm. Lý giải vấn đề này, ông cho biết đại dịch Covid-19 xảy ra, cộng với xử phạt hành chính đối với lỗi uống rượu bia khi tham gia giao thông đã khiến doanh thu bán hàng của các doanh nghiệp bia sụt giảm mạnh, ảnh hưởng lớn đến người lao động làm việc trong ngành bia cũng như tới chuỗi hệ thống phân phối, các nhà hàng, dịch vụ bán lẻ… Do đó, việc áp thuế đối với bia cần phải cân nhắc, có thể lùi 1-2 năm. Nếu tăng sớm trong bối cảnh doanh nghiệp vẫn đang khó khăn là chưa hợp lý.

Nghiên cứu toàn diện tác động của việc áp thuế với mục tiêu sức khỏe

Góp ý vào dự thảo luật, đại biểu Lê Thị Song An (Long An) đề nghị Ban soạn thảo xem xét kỹ lưỡng chính sách này, bởi qua nghiên cứu Tờ trình và Báo cáo thẩm tra, đại biểu nhận thấy hiệu quả của việc áp thuế 10% lên nước giải khát có đường trong việc hạn chế, hoặc giảm tỷ lệ béo phì chưa được nghiên cứu toàn diện.

Đại biểu Lê Thị Song An (Long An); Đề xuất cách tiếp cận công bằng, khả thi trong áp thuế TTĐB với nước giải khát có đường

Dẫn kết quả một số nghiên cứu, đại biểu phân tích, thực phẩm chứa đường (bao gồm cả đồ uống, bánh kẹo, kem...) cung cấp trung bình 3,6% tổng năng lượng tiêu thụ đưa vào cơ thể. Việc áp thuế này có thể chỉ giảm được một lượng rất nhỏ, khoảng từ 0,1% đến 0,2% lượng năng lượng nạp vào cơ thể. Ngoài ra, tỷ lệ béo phì còn có nguyên nhân do sử dụng các thức ăn nhanh, ít vận động của người trẻ, chế độ ăn uống, hoạt động thể chất... Phát biểu tại phiên thảo luận, đại biểu Cầm Thị Mẫn quan tâm đến việc bổ sung nước giải khát theo Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) có hàm lượng đường trên 5g/100ml vào đối tượng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt với mức thuế suất 10%. Đại biểu thống nhất với việc bổ sung sản phẩm này vào đối tượng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt để góp phần định hướng tiêu dùng, mở rộng cơ chế khuyến khích các doanh nghiệp và người tiêu dùng chuyển sang sản phẩm khác không có đường, góp phần hạn chế tình trạng thừa cân, béo phì và các bệnh không lây nhiễm.

Tuy nhiên, báo cáo nghiên cứu đánh giá tác động có nêu, ngành nước giải khát chiếm 38% số lượng doanh nghiệp của ngành đồ uống. Đối với tác động về nguồn thu ngân sách, kết quả tính toán cho thấy, khi áp dụng thu thuế tiêu thụ đặc biệt 10% thì quy mô sản xuất của các doanh nghiệp bị co hẹp. Đồng thời việc áp thuế không chỉ tác động tới ngành nước giải khát, mà còn tác động tới 24 ngành khác trong quan hệ liên ngành. Hệ quả tác động tới toàn nền kinh tế, kéo theo sự sụt giảm về GDP. Do đó, đại biểu cho rằng, việc bổ sung chính sách cần cân nhắc kỹ lưỡng để triển khai thực hiện được thông suốt, trong khi các doanh nghiệp có thời gian xây dựng chiến lược kinh doanh, kịp thời thích ứng.

Bà Tạ Thị Yên, Phó Trưởng Ban Công tác đại biểu thuộc Ủy ban Thường vụ Quốc hội, đại biểu Quốc hội tỉnh Điện Biên cho rằng, đề xuất đánh thuế tiêu thụ đặc biệt chỉ riêng đối với mặt hàng nước giải khát theo Tiêu chuẩn Việt Nam không những chưa bao quát đầy đủ nhiệm vụ Chiến lược dinh dưỡng đã đặt ra mà còn có thể gây tác động ngược ở 2 khía cạnh, đó là tác dụng ngược với nhận thức của người tiêu dùng và có thể sẽ tạo ra sự bất bình đẳng giữa các ngành hàng. Bởi thực tế hiện nay, nhiều người tiêu dùng chưa nhận thức được rằng hàm lượng đường trong một số đồ uống có đường như: Nước ép hoa quả, sản phẩm từ ca-cao, sữa và thực phẩm dinh dưỡng dạng lỏng còn cao hơn nước giải khát.

Đại biểu Nguyễn Thị Lệ Thủy (Bến Tre) cũng đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo cần cân nhắc kỹ lưỡng việc áp dụng thuế tiêu thụ đặc biệt với đồ uống có đường. Đại biểu lấy dẫn chứng, theo Báo cáo đánh giá tác động của Bộ Tài chính, những năm gần đây, tỷ lệ tiêu thụ đồ uống có đường ở nước ta đã giảm mặc dù chưa cần phải áp dụng thuế… Thực tiễn cho thấy, không phải quốc gia nào áp thuế tiêu thụ đặc biệt lên nước giải khát có đường cũng đạt được mục tiêu giảm tỷ lệ thừa cân, béo phì. Vì vậy, việc áp dụng thuế tiêu thụ đặc biệt đối với nước giải khát có đường có thể làm giảm tiêu thụ đồ uống có đường nhưng không chắc có thể làm giảm tỷ lệ thừa cân, béo phì và các bệnh không lây nhiễm khác. Do đó, đề nghị cần đánh giá tác động kỹ lưỡng và toàn diện về tính hiệu quả của việc bổ sung mặt hàng nước giải khát có đường theo TCVN vào đối tượng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt để bảo đảm mục tiêu của chính sách là bảo vệ sức khỏe người dân.

Nga Nguyễn (Thực hiện)