Ngành Đồ uống (bia, rượu, nước giải khát) là một ngành kinh tế - kỹ thuật đã và đang đóng góp quan trọng vào sự phát triển kinh tế xã hội của Việt Nam khi mỗi năm đóng góp hàng chục tỷ đồng vào ngân sách nhà nước, giải quyết việc làm trực tiếp và gián tiếp cho hàng triệu lao động, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước và xuất khẩu...

Nhiều đóng góp cho nền kinh tế

Theo thống kê từ Hiệp hội Bia - Rượu - Nước giải khát Việt Nam (VBA), hàng năm, ngành đồ uống đóng cho ngân sách khoảng 60.000 tỷ đồng trong đó đóng góp của các doanh nghiệp lớn như Sabeco, Habeco, Heineken, Coca - cola, Pepsi... chiếm tới hơn 80%.

Nguồn: Tổng cục Thuế (2015-2018) và tính toán của VBA (2019-2021)

Từ những năm 1990, khi nhà nước có chính sách mở cửa nền kinh tế, ngành bia đánh dấu sự phát triển bằng việc các nhà máy bia Sài Gòn, Hà Nội được đầu tư, đồng thời nhiều hãng bia lớn trên thế giới đã vào Việt Nam như Bia Heineken, Carlsberg, AB - InBev,... Tình hình sản xuất bia đã phát triển, cung cấp đủ sản lượng tiêu dùng trong nước và đẩy lùi được vấn nạn bia nhập lậu từ nước ngoài. Hàng năm các doanh nghiệp đều nghiên cứu và cho ra các sản phẩm mới, mẫu mã đa dạng phong phú đáp ứng thị hiếu và nhu cầu đa dạng của người tiêu dùng. Những năm gần đây, các doanh nghiệp có xu hướng sản xuất những sản phẩm có nồng độ cồn thấp, sản phẩm bia không cồn, nước trái cây lên men...

Dự án "Thắp sáng đường quê" từ hệ thống đèn năng lượng mặt trời của SABECO

Cùng với bia, ngành sản xuất nước giải khát đã và đang phát triển mạnh trong nhiều năm qua với sự góp mặt của nhiều doanh nghiệp có vốn nước ngoài như Suntory PepsiCo Việt Nam, CocaCola Việt Nam, Masan consumer, URC... cùng các doanh nghiệp trong nước như Tập đoàn Tân Hiệp Phát, Hương Sen Thái Bình... với sản lượng hàng ngàn triệu lít/năm. Nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng khó tính cũng như xu hướng của người tiêu dùng, các doanh nghiệp sản xuất nước giải khát đã cho ra đời nhiều dòng sản phẩm tốt cho sức khỏe như sản phẩm nước giải khát trái cây bổ dưỡng, thanh nhiệt, nước giải khát vị cafe,... bao bì, mẫu mã đa dạng đặc biệt là được làm từ nguyên liệu thân thiện với môi trường có thể tái chế hoàn toàn. Từ năm 2019, 9 công ty nước giải khát đã tiên phong thành lập Liên minh tái chế bao bì Việt Nam - PRO Việt Nam.

Heineken Việt Nam tham gia các hoạt động cộng đồng thông qua các dự án "Heineken Cares - Chung tay sẻ chia"

Theo cùng sự phát triển của kinh tế - xã hội đất nước, các loại đồ uống nói chung và đồ uống có cồn nói riêng được sử dụng ngày càng rộng rãi hơn, đặc biệt trong điều kiện thu nhập và đời sống của người dân ngày càng được nâng cao. Thưởng thức đồ uống kết hợp với ẩm thực phong phú cũng là nhu cầu của khách du lịch nước ngoài khi tới Việt Nam. Với những lý do đó, bên cạnh việc tạo công ăn việc làm cho hàng trăm ngàn lao động trực tiếp và hàng triệu lao động gián tiếp trong chuỗi cung ứng từ bao bì, đóng gói, vận chuyển, bảo quản, bán buôn, bán lẻ cũng như các nhà cung ứng nguyên phụ liệu sản xuất đầu vào cho sản xuất, ngành đồ uống còn góp phần đảm bảo sự ổn định của thị trường, thúc đẩy các ngành hàng du lịch, dịch vụ, thương mại phát triển trong bối cảnh kinh tế hội nhập hôm nay.

Nỗ lực vượt khó

Kể từ năm 2020, thị trường bia - rượu - nước giải khát Việt Nam đã chịu tác động kép từ đại dịch Covid-19 và quy định phòng chống tác hại của rượu bia theo Nghị định 100/2019 (có hiệu lực từ 1/1/2020) khiến nhu cầu tiêu thụ giảm mạnh tương tự như các mặt hàng khác trong ngành dịch vụ kinh doanh ẩm thực, nhà hàng, ăn uống (F&B).

Ông Nguyễn Văn Việt - Chủ tịch Hiệp hội Bia - Rượu - Nước giải khát Việt Nam cho biết: Sau một thời gian dài chịu tác động của các biện pháp giãn cách xã hội từ đại dịch Covid 19 và chịu thêm tác động từ các chính sách quản lý chuyên ngành, đặc thù bao gồm Luật số 44/2019/QH14 về Phòng, chống tác hại của rượu, bia với các hạn chế toàn diện về quảng cáo, khuyến mại, sản xuất, kinh doanh, và Nghị định 100/2019/ NĐ-CP quy định về xử phạt hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ và đường sắt với chế tài rất nặng áp dụng khi điều khiển phương tiện giao thông mà trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn. Tất cả đã khiến hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp trong ngành đồ uống bị thiệt hại nặng nề, thị trường tiêu thụ giảm 20%-30%, doanh thu toàn ngành đồ uống giảm tới 16% so với năm 2019. Thêm vào đó, gần đây, cuộc xung đột Nga - Ukraine đã và đang gây khủng hoảng trong chuỗi cung ứng toàn cầu đã làm trầm trọng hơn nữa những khó khăn của ngành đồ uống khiến giá nhiên liệu tăng mạnh, giá nguyên liệu tăng phi mã.

Nhà máy Bia Hà Nội _ Mê Linh sản xuất xanh, hướng đến phát triển bền vững

Đáng chú ý, trên thị trường hiện có khoảng trên 70% rượu do dân tự nấu, rượu không rõ nguồn gốc xuất xứ, nằm ngoài sự kiểm soát của cơ quan quản lý Nhà nước, gây ảnh hưởng tới sức khỏe của người tiêu dùng, ảnh hưởng đến môi trường kinh doanh, những doanh nghiệp kinh doanh hợp pháp, và đặc biệt là gây thất thu ngân sách Nhà nước. Theo một báo cáo của Viện Nghiên cứu và quản lý kinh tế trung ương (CIEM) công bố năm 2020, tổn thất về thuế đối với riêng rượu thủ công gây ra vào khoảng 751,582 triệu USD, chiếm 29% tổng tổn thất về thuế từ khu vực phi chính thức (rượu thủ công, rượu nhập lậu, rượu giả v.v.)

Cũng theo đại diện VBA, trong năm nay và những năm tới khi đại dịch Covid qua đi, những tác động tiêu cực của nó vẫn còn ảnh hưởng đến mọi mặt của đời sống xã hội, trong bối cảnh nguy cơ lạm phát toàn cầu tăng cao, nhu cầu tiêu thụ sản phẩm giảm sút rõ rệt, ảnh hưởng tới tất cả các ngành sản xuất kinh doanh, du lịch, dịch vụ...

Coca-Cola Việt Nam triển khai các giải pháp công nghệ ngăn rác thải nhựa đổ ra đại dương tại sông

Cần Thơ

Trước thực tế khó khăn của ngành đồ uống, Hiệp hội Bia - Rượu - Nước giải khát Việt Nam mong muốn Quốc hội, Chính phủ quan tâm và xem xét hỗ trợ, tạo điều kiện cho ngành phát triển ổn định và bền vững nhằm đáp ứng nhu cầu trong nước, phục vụ xuất khẩu, đẩy lùi hàng lậu, hàng nhái, hàng giả, giải quyết công ăn việc làm cho hàng trăm ngàn lao động và đóng góp cho ngân sách Nhà nước. Theo đó, doanh nghiệp cần chính sách thuế ổn định, có thể dự đoán trước để phát triển. Gánh nặng thuế, phí cũng sẽ làm giảm sức hấp dẫn và tính cạnh tranh của môi trường đầu tư tại Việt Nam. Trước khi đề xuất các chính sách mới, cơ quan quản lý cần tham vấn rộng rãi cộng đồng, đặc biệt là doanh nghiệp chịu tác động, để đảm bảo các chính sách mới có cơ sở, khoa học, tính khả thi, phù hợp với quốc tế, có lộ trình phù hợp.

Tập đoàn Tân Hiệp Phát tặng quà cho các gia đình có hoàn cảnh khó khăn

Hiệp hội cũng đề nghị Chính phủ có chính sách hỗ trợ khuyến khích các doanh nghiệp và các tổ chức, cá nhân nghiên cứu, đề xuất các giải pháp sản xuất các sản phẩm có độ cồn thấp hoặc không có độ cồn để có thể đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng, phù hợp với quy định của pháp luật và góp phần gìn giữ truyền thống văn hóa ẩm thực của Việt Nam.

Chương trình bảo vệ môi trường và nguồn nước của Suntory PepsiCo

Đối với Nghị định 100, Hiệp hội đề nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo các cơ quan nghiên cứu, đề xuất sửa đổi, bổ sung một số quy định về xử phạt vi phạm hành chính liên quan đến việc sử dụng rượu, bia và đồ uống có cồn để phù hợp với điều kiện thực tế ở Việt Nam và thông lệ quốc tế. Hiệp hội đề nghị Chính phủ xem xét lại mức xử phạt hiện nay vì mức phạt này là quá cao so với thu nhập bình quân của người dân, đặc biệt là mức phạt đối với xe máy, phương tiện giao thông rất phổ biến hiện nay ở Việt Nam, nhất là ở vùng sâu, vùng xa nơi không có các phương tiện giao thông công cộng như taxi, xe buýt, quy định mức xử phạt theo vi phạm nồng độ cồn khác nhau.

Đặc biệt, Chính phủ cần tiếp tục duy trì và triển khai hiệu quả các gói hỗ trợ cho các doanh nghiệp chịu ảnh hưởng nặng nề bởi đại dịch covid trong đó có các doanh nghiệp trong ngành đồ uống, nhằm giảm thiểu những gánh nặng tài chính, kích thích sản xuất và kích cầu tiêu dùng trong nước.

Thanh Nga