Dự thảo Nghị định và Thông tư cần đảm bảo sự thống nhất với các khuôn khổ quốc tế về sức khỏe cộng đồng

Nhằm bảo đảm tính rõ ràng, nhất quán và phù hợp với các khuôn khổ quốc tế về sức khỏe cộng đồng, Hiệp hội VBA đề nghị Bộ Y tế xem xét rà soát, chuẩn hóa và thống nhất các thuật ngữ được sử dụng trong Dự thảo Nghị định và Dự thảo Thông tư theo thông lệ quốc tế. Cụ thể, các thuật ngữ cần được diễn đạt phù hợp với Tuyên bố Chính trị tại Kỳ họp Cấp cao lần thứ tư của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc về Phòng, chống các bệnh không lây nhiễm và Thúc đẩy sức khỏe tinh thần và an sinh xã hội[3], trong đó xác định các yếu tố nguy cơ có thể điều chỉnh chính dẫn đến các bệnh không lây nhiễm bao gồm: “sử dụng thuốc lá, sử dụng đồ uống có cồn ở mức có hại, chế độ dinh dưỡng không lành mạnh, thiếu hoạt động thể lực và ô nhiễm không khí”.

          Đồng thời, cách tiếp cận này cũng cần đảm bảo sự phù hợp với Chiến lược toàn cầu của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) về giảm thiểu việc sử dụng đồ uống có cồn ở mức có hại[4], vốn là khuôn khổ toàn diện và đã được quốc tế thừa nhận rộng rãi nhằm giải quyết các vấn đề liên quan đến việc sử dụng đồ uống có cồn ở mức có hại, theo nguyên tắc dựa trên bằng chứng khoa học, có trọng tâm và phù hợp về mức độ can thiệp. Trong bối cảnh đó, Hiệp hội VBA kiến nghị Cục Phòng bệnh xem xét: Sử dụng thuật ngữ “đồ uống có cồn” như một nhóm khái niệm, thay vì tách biệt theo từng loại sản phẩm cụ thể như rượu hay bia, nhằm bảo đảm tính nhất quán về khái niệm và phù hợp với cách tiếp cận chính sách quốc tế.

Tập trung vào khái niệm “sử dụng đồ uống có cồn ở mức có hại”, thay vì hàm ý rằng bản thân sản phẩm vốn dĩ đã có hại, qua đó phản ánh đúng cách tiếp cận về sức khỏe cộng đồng đang được chấp nhận rộng rãi trên toàn cầu.

 Cách tiếp cận dựa trên rủi ro và tính tương xứng

          Hiệp hội VBA ủng hộ việc lồng ghép các yếu tố nguy cơ hành vi trong khuôn khổ phòng, chống bệnh tật. Tuy nhiên, để bảo đảm tính hiệu quả và khả thi trong thực tiễn, việc triển khai các biện pháp cần được thực hiện theo nguyên tắc dựa trên rủi ro, có trọng tâm và phù hợp về mức độ can thiệp. Đối với các biện pháp giám sát liên quan đến đồ uống có cồn, trọng tâm chính sách cần tập trung vào các mô hình đánh giá về mức độ sử dụng ở mức có hại, thay vì áp dụng cách tiếp cận chung đối với toàn bộ người tiêu dùng và tất cả các loại sản phẩm. Việc áp dụng cách tiếp cận dựa trên mức độ rủi ro sẽ góp phần bảo đảm rằng các biện pháp can thiệp: Được xây dựng trên cơ sở bằng chứng khoa học và có hiệu quả trong việc đạt được các mục tiêu về sức khỏe cộng đồng và được thiết kế nhằm hạn chế các hệ quả không mong muốn, bao gồm nguy cơ gây méo mó thị trường hoặc thúc đẩy sự gia tăng việc sử dụng đồ uống có cồn bất hợp pháp.

Nhằm tăng cường hiệu quả thực chất của mô hình giám sát được quy định tại Điều 47 của Dự thảo Thông tư, Hiệp hội VBA đề xuất cần ghi nhận rõ vai trò của phương pháp Sàng lọc và Can thiệp sớm (Screening and Brief Intervention – SBI) trong hệ thống chăm sóc sức khỏe hiện hành. SBI là phương pháp can thiệp dựa trên bằng chứng, đã được WHO chấp nhận và hiện đang được triển khai rộng rãi tại nhiều tuyến y tế cơ sở nhằm phát hiện và can thiệp sớm đối với các hành vi nguy cơ cao, bao gồm việc sử dụng đồ uống có cồn ở mức có hại. Thay vì thiết lập các cơ chế giám sát mới hoặc trùng lặp, việc lồng ghép SBI vào hệ thống hiện hành sẽ cho phép nhận diện hiệu quả và có trọng tâm hơn đối với các nhóm nguy cơ, đặc biệt là người sử dụng đồ uống có cồn ở mức có hại, đồng thời tận dụng tối đa năng lực sẵn có của hệ thống y tế. Cách tiếp cận này giúp bảo đảm các biện pháp can thiệp mang tính khả thi, tương xứng và phù hợp với quy định của Điều 47 về hoạt động giám sát và sàng lọc.

Bên cạnh đó, Hiệp hội VBA cũng ghi nhận Bộ Y tế đã ban hành Quyết định số 4946/QĐBYT năm 2020, về việc ban hành tài liệu “hướng dẫn sàng lọc và can thiệp giảm tác hại cho người có nguy cơ sức khỏe do uống rượu, bia tại cơ sở chăm sóc sức khỏe ban đầu và tại cộng đồng”. Quyết định này đã thiết lập một khuôn khổ tương đối toàn diện đối với hoạt động sàng lọc và can thiệp hành vi sử dụng đồ uống có cồn ở mức có hại. Trên cơ sở đó, Hiệp hội VBA kính đề nghị Bộ Y tế xem xét viện dẫn và lồng ghép các quy định liên quan của Quyết định số 4946/QĐBYT trong quá trình hướng dẫn, giám sát và triển khai các biện pháp theo dõi việc sử dụng đồ uống có cồn ở mức có hại. Việc bảo đảm sự liên thông và thống nhất này không chỉ góp phần nâng cao tính đồng bộ và hiệu quả trong thực tiễn áp dụng, mà còn tạo nền tảng vận hành vững chắc cho việc thực thi hiệu quả Luật Phòng bệnh.

Chi tiết: TẠI ĐÂY