Ngày 9/4/2024, tại Hà Nội, Hội Giáo dục Chăm sóc Sức khỏe Cộng đồng Việt Nam tổ chức Hội thảo “Các bệnh không lây nhiễm tại Việt Nam, nguyên nhân và khuyến nghị các giải pháp phòng chống” nhằm chỉ ra những nguyên nhân phát sinh, cũng như đề ra những khuyến nghị, giải pháp tầm soát các căn bệnh này.

Hội thảo cung cấp những thông tin bổ ích về một số bệnh không lây nhiễm (NCDs) phổ biến ở Việt Nam

Tham gia Hội thảo có lãnh đạo một số cơ quan, ban ngành liên quan, các hội, hiệp hội ngành nghề, các nhà khoa học, chuyên gia trong lĩnh vực bệnh không lây nhiễm... Tại Hội thảo, các diễn giả đã cung cấp những thông tin bổ ích về một số bệnh không lây nhiễm phổ biến ở Việt Nam cho thấy nguyên nhân phát sinh các bệnh này rất đa dạng. Đây là cơ sở quan trọng để đưa ra những khuyến nghị, giải pháp tầm soát bệnh không lây nhiễm.

Phát biểu khai mạc Hội thảo,  PGS.TS Nguyễn Thị Chính - Phó Chủ tịch Hội Giáo dục Chăm sóc Sức khỏe Cộng đồng Việt Nam cho biết, tại Việt Nam, bên cạnh  thừa cân béo phì (TCBP), còn tồn tại các bệnh không lây nhiễm khác có tỷ lệ mắc phổ biến hơn và gánh nặng bệnh tật lớn hơn như tim mạch, huyết áp, ung thư, tiểu đường, phổi tắc nghẽn mãn tính… Những loại bệnh này diễn ra dai dẳng nhưng hàng năm cướp đi sinh mạng của hàng chục triệu người trên thế giới, trong đó có Việt Nam và đang là mối quan tâm, ưu tiên của ngành Y tế nói riêng và Chính phủ nói chung. Việc xác định đúng các nguyên nhân, bối cảnh đặc thù tại Việt Nam và tham khảo kinh nghiệm quốc tế là cơ sở quan trọng để hình thành, đánh giá và đề xuất các giải pháp phòng ngừa hiệu quả với cơ quan  quản lý nhà nước để hoạch định được những chính sách, pháp luật liên quan phù hợp nhất giải quyết bệnh không lây nhiễm có hiệu quả ở nước ta.

Theo PGS.TS Nguyễn Thị Chính, có rất nhiều nguyên nhân gây ra các bệnh không lây nhiễm, từ tác nhân sinh học, môi trường và các yếu tố đến từ việc sử dụng thuốc lá, chế độ sinh hoạt ít vận động thể chất và ăn uống không cân bằng. Tuy nhiên, tất cả các nguyên nhân này cần phải đánh giá đầy đủ, khách quan và khoa học để tìm kiếm các giải pháp phòng chống hiệu quả.

Tại Hội thảo, Ths. Nguyễn Văn Nhiên - Phó Chủ tịch Hội Khoa học kỹ thuật An toàn thực phẩm Việt Nam đã cung cấp nhiều thông tin quan trọng về các yếu tố    và hành vi sức khỏe chính gây tăng nguy cơ mắc các bệnh không lây nhiễm. Dựa trên kinh nghiệm phòng, chống các bệnh bệnh không lây nhiễm của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và của Nhật Bản, Trung Quốc, Ths. Nguyễn Văn Nhiên cũng đề xuất một số giải pháp phòng, chống bệnh bệnh không lây nhiễm tại Việt Nam thông qua: Chính sách tạo môi trường thuận lợi, giúp mọi người duy trì lối sống lành mạnh góp phần phòng chống bệnh không lây nhiễm; Kiểm soát thuốc lá là ví dụ về việc giảm tỷ lệ tử vong do bệnh không lây nhiễm; Duy trì chế độ ăn lành mạnh có thể phòng chống bệnh tim mạch; Sàng lọc và điều trị hiệu quả, giảm tỷ lệ tử vong.

Bàn về tình trạng thừa cân béo phì (TCBP) và bệnh không lây nhiễm tại Việt Nam, PGS. TS. Bác sĩ Nguyễn Thị Lâm - Nguyên Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Việt Nam cho biết, có nhiều nguyên nhân gây ra các bệnh không lây nhiễm, bao gồm cả TCBP. Về mối liên quan của TCBP và tiêu thụ thực phẩm, từ nhiều kết quả khảo sát đã cho thấy thực tế:  Nhóm học sinh thành thị có tỷ lệ TCBP cao hơn nhóm học sinh nông thôn (41,9% với 17,8%) nhưng lại có tỷ lệ tiêu thụ nước ngọt thường xuyên (≥3 lần/tuần) thấp hơn đối với học sinh ở nông thôn (lần lượt là 16,1,% và 21,6%)... Điều đó cho thấy, TCBP do nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó có nguyên dân do lười vận động, chế́ độ̣ ăn dư thừa vượ̣t quá nhu cầu; Các bệnh rối loạ̣n chuyển hóa trong cơ thể…

Theo đó, PGS. TS. Bác sĩ Nguyễn Thị Lâm nhận định: “Chưa có nghiên cứu tìm thấy mối liên quan duy nhất của TCBP với đường/ thực phẩm chứa đường. Vào trong cơ thể, các chất protein, glucid đều có thể chuyển thành chất béo dự trữ. Vì vậy không nên coi ăn nhiều chất béo hay đường mới gây thừa cân béo phì”.

PGS. TS Nguyễn Văn Việt - Chủ tịch Hiệp hội Bia - Rượu - Nước giải khát Việt Nam chia sẻ tại Hội thảo.

Phát biểu tại Hội thảo, PGS. TS Nguyễn Văn Việt - Chủ tịch Hiệp hội Bia -Rượu - Nước giải khát Việt Nam chia sẻ, bệnh không lây nhiễm bao gồm cả thừa  cân béo phì do nhiều nguyên nhân gây ra nên việc đề xuất các giải pháp do đó cần dựa trên các bằng chứng khách quan, khoa học và toàn diện. Hiện nay, các cơ quan Nhà nước đang  đề xuất giải pháp áp thuế Tiêu thụ đặc biệt đối với nước giải khát có đường với mục tiêu giảm các bệnh không lây nhiễm như TCBP, trong khi tại Việt Nam còn có các loại đồ uống có đường chế biến tại chỗ hay còn gọi là đồ uống đường phố khó kiểm soát về chất lượng và không thu được thuế. Vì vậy, ông Việt cho rằng: “Nếu người tiêu dùng vẫn tiếp tục tiêu thụ các loại thực phẩm có chứa đường và hàm lượng calories cao khác, đồng thời thiếu vận động thể lực thì công cụ thuế không thể giải quyết được vấn đề thừa cân béo phì mà chỉ có thể ảnh hưởng đến ngành công nghiệp nước giải khát cũng như các ngành phụ trợ có liên quan”.

Tổng hợp thông tin từ các chuyên gia, đơn vị, ông Nguyễn Văn Phụng - Chuyên gia cao cấp Thuế & Quản trị doanh nghiệp đã đưa ra nhiều luận cứ để trả lời câu hỏi: “Liệu thuế có trở thành công cụ tham gia phòng, chống các bệnh không lây nhiễm tại Việt Nam?”.  Ông Phụng cho biết, Chính phủ đang dự kiến trình Quốc hội đưa vào chương trình xây dựng pháp luật dự án Luật Thuế TTĐB sửa đổi, các vấn đề đang nổi lên nhiều ý kiến khác nhau là việc tăng thuế đối với thuốc lá, rượu, bia và mở rộng áp dụng đối với nước uống có đường...  Thực tế chứng minh, so với nước ngọt, thì những thực phẩm được trẻ em tiêu thụ nhiều hơn là ngũ cốc, chất đạm, chất béo, sữa và sản phẩm từ sữa. Lượng protein được học sinh các cấp tiêu thụ cũng đều vượt mức khuyến nghị.

Do đó, việc áp thuế đối với nước ngọt mà không áp dụng đối với các mặt hàng cùng tác động bất lợi cho sức khỏe chưa thực sự thuyết phục. “Cần xem xét toàn diện và xác đáng các mặt hàng có liên quan, là nguyên nhân gây nên các bệnh bệnh không lây nhiễm, trong đó có TCBP. Ngoài ra, cần tính đến khả năng nếu áp thuế đối với nước ngọt khiến các mặt hàng này phải tăng giá bán, thì người tiêu dùng sẽ sử dụng sản phẩm thay thế là các sản phẩm không được kiểm soát về chất lượng”, ông Nguyễn Văn Phụng khẳng định.

Những thông tin bổ ích, đa chiều được các diễn giả trình bày tại hội thảo về bệnh không lây nhiễm có thể coi là những luận cứ khoa học xác đáng nhằm đóng góp tới cơ quan quảnlý nhà nước để hoạch định được những chính sách, pháp luật liên quan phù hợp nhất, vừa hài hòa lợi ích kinh tế - xã hội, vừa giải quyết bệnh không lây nhiễm có hiệu quả trong hiện tại và tương lai ở Việt Nam.

Thanh Nga